گر چه همه تصور می کنند فیلترینگ امری نو و متعلق به زمان فعلی است، اما باید گفت قدمت فیلترینگ در ایران بسیار بیش از آنی است که می پنداریم؛ اولین فیلترینگ ایران به زمان سلطنت مظفرالدین شاه قاجار مربوط می شود. زمانی که حسین قلی خان وزیر پست و تلگراف مظفرالدین شاه بود برای جلوگیری از ارتباط مشروطه خواهان و مردم با هم، در اقدامی تمام سیم های تلگراف تهران را قطع کرد تا علاوه بر کنترل شرایط اولین فیلترینگ تاریخ ایران را رقم بزند. حالا ایران در زمره کشورهایی قرار گرفته که بیشترین محدودیت ها را در حوزه ارتباطات اعمال کرده است. فیلترینگ تلگرام، واتساپ، یوتیوب، توئیتر(ایکس)، اسکایپ، فیسبوک، اینستاگرام، تیک تاک و… از جمله مواردی است که یک تیغ حسین قلی خانی سیم های ارتباط آن را پاره کرده است. شاید بخاطر آوردنش چندان سخت نباشد بیژن قاسم زاده قاضی فاسدی که حکم به فیلتر تلگرام داد در پرونده اکبر طبری به جرم فساد به ده سال حبس محکوم شد و راه ارتباط مردم از طریق این پیام رسان را دشوار کرد. حالا فیلترینگ بسیاری از پیام رسان ها را از دسترس مردم خارج کرده و در عوض ابزارهای دور زدن فیلترینگ به سهولت (اما در ازای پرداخت هزینه هایی بیش از بهای اینترنت) در دسترس عموم قرار گرفته است. چنین به نظر می رسد که هر چالشی که در کشور به وجود می آید قرار است یک پیام رسان و حق استفاده قانونی از آن را از مردم سلب کرده و در مقابل با ارائه ابزاری برای عبور از آن مسیر فیلتر شده در اختیار عموم قرار دهد. اما آیا ارتباطات از طریق این پیام رسان ها های طرد شده از سوی حاکمیت به طور کامل از بین رفته و فیلترکنندگان به اهداف مورد نظر خود در این زمینه رسیده اند و چشم اندازی که مسوولان دستور دهنده به اجرای فیلترینگ در پی رسیدن به آن بودند حاصل شد؟ با بررسی میزان کاربران شبکه های اجتماعی در پیش و پس از فیلتر آن پیام رسانها این واقعیت بیشتر عیان می شود که هر چیزی که جامعه نسبت به آن منع می شود با اقبال بیشتری از سوی مردم مواجه می شود و به طور قطع می توان نتیجه گرفت که فیلترینگ نه تنها سیاستی شکست خورده است که از سوی عموم جامعه به عنوان اقدامی مذموم به آن نگریسته می شود. یکی از شعارهای انتخاباتی این دوره از انتخابات ریاست جمهوری که از سوی جامعه مورد توجه قرار گرفت و از مطالبات مردم به شمار می آید بحث آزادی ارتباطات و رفع فیلترینگ بود که از سوی مسعود پزشکیان و مورد استقبال خیل عظیمی از جامعه جوان قرار گرفت اما از زمان روی کار آمدن دولت چهاردهم تنها تعداد کمی از شبکه های اجتماعی از جمله اسکایپ و اسپاتیفای رفع فیلتر شده اند و هنوز راه درازی تا پایان فیلترینگ و حذف مافیای وی پی ان فروش باقی است که همت بیشتری را از سوی دولتمردان می طلبد تا جامعه در عمل رفع فیلترینگ را شاهد باشد.
الهام زادمهر
