پرش به محتوا

۱۴۰۵-۰۲-۲۵ ۲۳:۴۴

  • صفحه نخست
  • سیاسی
  • بین‌الملل
  • ورزشی
  • اجتماعی
  • اقتصادی
  • فضای مجازی
  • فرهنگی هنری
  • علمی پزشکی
  • استان‌ ها
  • گزارش اختصاصی
  • شهروند خبرنگار
  • وب گردی
  • صفحه نخست
  • سیاسی
  • بین‌الملل
  • ورزشی
  • اجتماعی
  • اقتصادی
  • فضای مجازی
  • فرهنگی هنری
  • علمی پزشکی
  • استان‌ ها
  • گزارش اختصاصی
  • شهروند خبرنگار
  • وب گردی
×

📢 با ما همیشه یک قدم جلو باش!

مهم‌ترین خبرها، تحلیل‌ها و اطلاع‌رسانی فوری، مستقیم در تلگرام!
عضو شو و هیچ خبری رو از دست نده 🌟

عضویت در کانال تلگرام

تاریخ آب در فلات ایران

به گزارش امید روز ، به نقل از دنیای اقتصاد ؛محسن جلال‌پور*
به طور تاریخی «آب» در فلات ایران به‌عنوان اصلی‌ترین عنصر تمدنی از دیرباز نزد ایرانیان واجد اهمیت خاص بوده‌ است. آناهیتا، فرشته نگهبان آب، الهه‌ای ساخته ذهن ایرانی در صیانت از منابع آب تلقی می‌شده و آب در هویت هنری، فرهنگی و معماری ایران صاحب نقش و جایگاه رفیعی بوده ‌است.
  • 5 مرداد 1404
  • - 22:00
  • کد خبر:
  • 63499
  • نظر دادن
  • اشتراک گذاری
  • دانلود PDF

توسعه تمدنی در پهنه این فلات عموما از عصر ساسانی و با بازتعریف ایرانشهر ایرانی، شکلی منسجم به خود دیده که آن هم زمانی که دسترسی به منابع آب شیرین فراهم بوده ‌است. این مدل توسعه کالبدی در دگردیسی امپراطوری پارسی از اشکانی به ساسانی و ضرورت در بازنگری به نظام حکمرانی با رویکرد توزیع رانت نزد حکام محلی و سیاست تمرکز‌زدایی از تیسفون، با عنایت به حمایت قدرت‌های منطقه‌ای، آب و نیز اراضی مجاور منابع آبی پایدار نظیر رودخانه‌های دائمی، به امتیازات قابل واگذاری از ناحیه پادشاه جهت تحبیب خوانین و روسای قبایل تبدیل شده بود. با این تحلیل خلاصه، آب، علاوه بر موارد اشاره‌شده، واجد اهمیت سیاسی نیز بوده ‌است.

اجازه بدهید ادامه مطلب را با تقسیم‌بندی دوره سه‌گانه توضیح دهیم:

دوره اول: از عصر ساسانی تا ابتدای دهه چهل و تلاش محمدرضا پهلوی برای تغییر نظام طبقاتی اجتماعی ایران و حذف نظام فئودالیسم از ساختار جامعه روستایی – کشاورزی ایران‌، آب ابزار اعمال قدرت بوده و توزیع آن سلسله‌مراتبی رانتی را در بر‌گرفته؛ در این نظام آن که از منابع آبی صیانت می‌کرده ارباب بوده ‌است. اوست که مدل تقسیم آب را طراحی و کنترل می‌کند. او پاسدار رودخانه و نهر و قنات و چاه و نیز فرمانده میرابان است. او برداشت را کنترل و با مضامینی عینی و با بهره‌گیری از تجربه خانوادگی میزان بهره‌وری آب و تناسب مفهومی آن با تولید را محاسبه و اصلاحات لازم را معمول می‌کند.

دوره دوم: با پایان‌دوره نخست و اجرای قانون اصلاحات ارضی و تبدیل مالکان به خرده‌مالکان و نیز در کنار آن شرکت‌های کشت و صنعت، در یک تقسیم‌بندی ساده بیش از ۹۰درصد از اراضی کشور در اختیار خرده‌مالکان بوده است و کمتر از ده درصد در شکل مالکیت بزرگ یا شرکت‌های کشت و صنعت قرار گرفت. این تفکیک غیرمتوازن، نظام نظارت آبی را به‌شدت تضعیف و بهره‌وری منابع آب را کاهش می‌دهد. در پایان دهه ۴۰و ابتدای دهه ۵۰، توجه به ظرفیت آبی کشور و اولویت صیانت از آن در مقابل تولید زراعی و باغی در دولت هدف‌گذاری می‌شود. این مدل تا انقلاب سال ۵۷ با بهره‌گیری از تکنولوژی زراعی و بهبود روش‌های کشت و انتقال دانش جهانی، رویه‌ای رو به بهبود را طی می‌کند.

دوره سوم: با بروز انقلاب و هجرت یا اخراج تکنوکرات‌ها از بدنه دولت و تغییر سیاست بهینه‌سازی مصرف به سیاست به اصطلاح مدیریت منابع آب و با شعار عدالت و توسعه روستایی، سیاست توزیع رانتی آب به حیف‌ومیل منابع تبدیل و نتیجه آن شد که می‌بینیم.

مقایسه بهره‌وری آب در بخش کشاورزی ایران با سایر کشورهای خاورمیانه موضوعی مهم و حیاتی است، به‌ویژه با توجه به بحران کم‌آبی در منطقه. در ادامه، به بررسی این موضوع با استفاده از شاخص‌های اصلی بهره‌وری آب کشاورزی می‌پردازیم.

تعریف بهره‌وری آب کشاورزی در ایران

بهره‌وری آب در کشاورزی در ایران معمولا به‌صورت مقدار محصول تولیدشده به ازای هر مترمکعب آب مصرف‌شده تعریف می‌شود. واحد رایج آن کیلوگرم بر مترمکعب (kg/m³) است حال آنکه امروز در دنیای مدرن، بهره‌وری بر مبنای میزان سود ارزی حاصل از تولید هر تن کالای کشاورزی محاسبه می‌شود. با همان معیار محاسبه فعلی در کشور، وضعیت بهره‌وری آب کشاورزی در ایران بدین‌گونه اعلام شده‌ است:

میانگین بهره‌وری آب کشاورزی ایران حدود ۰.۸ تا ۱.۲کیلوگرم محصول بر مترمکعب بسته به محصول و منطقه است. همچنین بازده آبیاری (Irrigation Efficiency) حدود ۳۰تا ۴۰درصد است، یعنی بخش زیادی از آب در مسیر انتقال یا در مزرعه تلف می‌شود.

 از دلایل پایین بودن بهره‌وری در ایران می‌توان به نکات ذیل اشاره کرد:

– مالکیت خرد املاک کشاورزی

– آبیاری سنتی (جوی و پشته)

– فرسودگی شبکه‌های آبیاری

– کاشت محصولات آب‌بر

– نبود سیاست‌های موثر تشویقی برای به‌کارگیری فناوری‌های نوین

– نداشتن قیمت واقعی

راهکارهای افزایش بهره‌وری آب در ایران:

– جدا کردن مدیریت املاک از مالکیت و یکپارچه کردن مدیریت

– توسعه آبیاری نوین و مدرن

– تغییر الگوی کشت به سمت محصولات کم‌مصرف

– آموزش کشاورزان در مورد مدیریت بهینه آب.

– بازچرخانی و استفاده از آب‌های تصفیه‌شده

و البته مهم‌ترین نیاز کشور در زمینه آب، اصلاح نظام قیمت‌گذاری آب برای ایجاد انگیزه در صرفه‌جویی و مصرف بهینه آن است؛ چیزی که امروز در دنیا به‌عنوان بازار آب طراحی و در حال اجراست.

جمع‌بندی

ایران نسبت به بسیاری از کشورهای دنیا علی‌الخصوص منطقه خاورمیانه بهره‌وری پایین‌تری در استفاده از آب در همه زمینه‌ها خصوصا بخش کشاورزی داشته و دارد. کشورهای زیادی با ایجاد بازار آب و به‌کارگیری فناوری‌های نوین و سیاست‌های منسجم توانسته‌اند بهره‌وری آب را تا بیش از چند برابر ایران افزایش دهند.

‫۰/۵ ‫(۰ نظر)
  • https://omiderooz.ir/kyfk
  • اخبار مرتبط
  • کاهش چربی شکمی می‌تواند مغز را دهه‌ها جوان‌تر نگه دارد/ ظهور دیابت «نوع ۳»؛ حتی لاغرها هم در امان نیستند/ چرا چربی دور شکم صرفاً یک خطر قلبی نیست؟
  • خورشیدی در جان کلمات: بدرود استاد شاهنامه‌شناسان در روزهای غریب ایران
  • بازگشت به خانه پدری
  • تبادل نظر

دیدگاهتان را بنویسید لغو پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

  • آخرین اخبار
  • کاهش چربی شکمی می‌تواند مغز را دهه‌ها جوان‌تر نگه دارد/ ظهور دیابت «نوع ۳»؛ حتی لاغرها هم در امان نیستند/ چرا چربی دور شکم صرفاً یک خطر قلبی نیست؟
  • خورشیدی در جان کلمات: بدرود استاد شاهنامه‌شناسان در روزهای غریب ایران
  • بازگشت به خانه پدری
  • چالش‌های قلعه‌نویی در آستانه شروع جام جهانی؛ از تردیدهای صدور ویزا تا خشکسالی زوج طارمی و آزمون!
  • دیدار دشمن و دوست ایران در پکن/ زنگ ها برای که به صدا درمی آید؟!
  • چرا کف دریاها پر از کابل های اینترنت است؟ خلیج فارس در چه وضعی است؟
  • ترامپ و غول‌های سرمایه‌داری در پکن؛ جنگ تراشه‌ها تمام شد؟/ چرا قدرتمندترین هیأت‌ اقتصادی تاریخ معاصر آمریکا راهی چین شد؟
  • چهار واکنش «نسل زد» به محدودیت های اینترنت
  • زندگی و زمانه محسن صبا؛ مردی که کتابخانه ساخت
  • ستاره‌ای که آرامش رئال را بلعید
  • ایران شکست‌ناپذیر است/ سلطه‌گری آمریکا را به زباله‌دان تاریخ می‌سپاریم
  • سرعت‌گیر مصرف در جایگاه‌های سوخت
  • اروپا و معمای هرمز
  • از تنگنا خارج می‌شویم
  • نمایشگاه مجازی کتاب از تصدی‌گری تا تسهیل‌گری
  • قلم قرمز در دستان امیر
  • جایگاه ایران در ملاقات تاریخی
  • از گلاب‌گیری تا پرسه زدن در دشت‌های بهاری؛ اردیبهشت کجا برویم؟/ ۹ مقصد جذاب برای سفر یک‌روزه/ راهنمای سفرهای بهاری نزدیک تهران
  • گرانی عجیب در بازار تنقلات/ یک گرم چیپس و پفک هزار تومان شد
  • اندیشه‌های زندگی‌ساز
  • سیاسی
  • بین‌الملل
  • ورزشی
  • اجتماعی
  • اقتصادی
  • فضای مجازی
  • فرهنگی هنری
  • علمی پزشکی
  • درباره امید روز
  • سیاسی
  • بین‌الملل
  • ورزشی
  • اجتماعی
  • اقتصادی
  • فضای مجازی
  • فرهنگی هنری
  • علمی پزشکی
  • درباره امید روز

پایگاه خبری امید روز دارای مجوز به شماره 94630 از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است. 

صاحب امتیاز و مدیرمسئول: حمید میرزائی نژاد

آدرس دفتر: تهران – خیابان دانشگاه – کوچه ماستری فراهانی – پلاک 6 – واحد 1

تلفن دفتر مرکزی: 02166973983

OMIDEROOZ NEWS AGENCY

Facebook Twitter Youtube Telegram Whatsapp Instagram Linkedin

کلیه حقوق این سایت متعلق به پایگاه خبری تحلیلی امید روز بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.

جستجو
  • صفحه نخست
  • سیاسی
  • بین‌الملل
  • ورزشی
  • اجتماعی
  • اقتصادی
  • فضای مجازی
  • فرهنگی هنری
  • علمی پزشکی
  • استان‌ ها
  • گزارش اختصاصی
  • شهروند خبرنگار
  • وب گردی