ذخیره ژن یوزپلنگ،پلنگ و خرس قهوه‌ای در بانک ژن/امکان شبیه‌سازی وجود دارد

حسن اکبری افزود: آن چیزی که از گونه های مختلف در طبیعت می بینیم در باطن تنوع بسیار زیادی دارند، مثلا یک موش را در طبیعت در نظر بگیرید، ما آن را به عنوان یک گونه در طبیعت می شناسیم در حالی که از تعداد زیادی گونه های مختلف تشکیل می شوند که هر کدام دارای ویژگی، رفتار و ژن های مختص به خودشان هستند که در طول میلیون ها سال زندگی تکامل پیدا کردند و بهترین سازگاری را با طبیعت اطرافشان به دست آوردند، بنابراین خیلی مهم است که نمونه های ژن هایی که حاصل تکامل در طبیعت هستند و توانستند انواع ناملایمات را سپری کنند، ذخیره داشته باشیم.

وی ادامه داد: بانک ژن یا مجموعه هایی که ذخایر زیستی در آنها ذخیره می شود معمولا با اهداف مختلفی ایجاد می شوند یک بخشی از فعالیت، اهمیت و کارکردشان در حوزه مطالعات است مثلا امروزه طبقه بندی یا به تعبیر علمی تر رده بندی و تاکسونومی گونه ها با استفاده از نمونه های زیستی صورت می گیرد که در بانک های ژن ذخیره می شوند، یعنی بر روی این نمونه های زیستی که از گونه ها برداشت شده مطالعات مولکولی انجام، طبقه بندی و گونه های مختلف از همدیگر تفکیک می شوند، گاهی در طبیعت ممکن است دو گونه جانوری یا گیاهی از نظر ظاهری شبیه هم باشند یعنی ما به لحاظ ظاهری تفاوتی را تشخیص ندهیم اما به لحاظ ژنتیکی کاملا متفاوت باشند و نیاز باشد هر دو با شرایط متناسب خودشان حفظ شوند امروزه یکی از کارکردهای مهم نمونه های زیستی که در بانک های ژن ذخیره می شوند مطالعات تاکسونومی، تنوع ژنی و بسیاری مطالعات دیگر است که می تواند از طریق این نمونه ها انجام شود.

وی اظهار داشت: اما کاربرد مهم و بسیار موثری که مخصوصا در سال های اخیر خیلی مورد توجه قرار گرفته و در سال های آینده پررنگ تر خواهد شد موضوع برداشتن نمونه های سلولی زنده از گونه ها و کشت سلولی و در ادامه فریز کردن و نگهداری آنها برای آینده است، این کار از این بابت مهم است سلول هایی که برداشت می شوند سلول های زنده هستند و کشت سلولی آنها صورت می گیرد و در دماهای خیلی پایین مثلا کمتر از ۱۶۰ درجه نگهداری می شوند اینها می توانند سالها زنده بمانند.

اکبری افزود: در این راستا دانش ژنتیک نیز اکنون تا حدودی امکان شبیه سازی را فراهم کرده و قطعا در آینده این دانش پیشرفت خواهد کرد و این امکان را به بشر می دهد که گونه های منقرض شده ای که از آنها نمونه های زنده با شرایط استاندارد نگهداری شده وجود داشته باشد؛ بتوانند دوباره آنها را احیا کنند و گونه ای که به وجود می آید دقیقا شبیه همان گونه ای است که از آن نمونه گرفته شده است.

وی گفت: در کشور ما هم از سال ها پیش این مساله مورد توجه قرار گرفت و مجموعه های تحقیقاتی در کشور روی این مساله کار کردند؛ سازمان حفاظت محیط زیست هم سال قبل تفاهم نامه ای با مرکز ملی ذخایر ژنتیک امضا کرد و در قالب آن تاکنون از گونه های یوزپلنگ، پلنگ و خرس قهوه ای نمونه زنده تهیه، کشت سلولی انجام و نمونه های آنها فریز شده است، مخصوصا یوزپلنگ که از چندین نمونه ای که تلفات داشتیم یا در اسارت داشتیم نمونه تهیه شد، تلاش می کنیم که بیشتر گونه هایی که در خطر انقراض هستند و یا جمعیتشان کم است حتما برای احتیاط نمونه هایی از آنها داشته باشیم.

معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست اظهار داشت: روش کار به این شکل است که یا حیوان باید زنده باشد و یا با توجه به استانداردهای خاصی که وجود دارد نمونه برداشت شود یا اینکه به تازگی تلف شده باشد و در چند ساعت اول امکان برداشت نمونه برای این کار وجود دارد.

وی گفت: سازمان حفاظت محیط زیست هم مجموعه بانک ژن و آزمایشگاه ژنتیک دارد که زیرمجموعه دفتر موزه ملی و تاریخ طبیعی است، می شود گفت بانک ژن سازمان محیط زیست جزعی از موزه ملی تاریخ طبیعی ما است در این بانک ژن نمونه های زیستی ذخیره می شوند و امید داریم در آینده بتوانیم آنرا توسعه دهیم و کشت سلولی و ذخیره سازی نمونه های سلولی را هم داشته باشیم.

اکبری درباره حفظ ذخایر گونه های گیاهی توضیح داد: متولی حفظ ذخایر گیاهی سازمان منابع طبیعی است بنابراین ما به شکل گسترده ای در این موضوع ورود نمی کنیم، اگرچه در طبیعت موضوع حفظ جنگل ها و پوشش گیاهی به خصوص در مناطق حفاظت شده و احیای گونه های اندمیک مد نظر ما هم قرار دارد و پیگیری می کنیم اما واقعیت این است که به لحاظ ضوابط و قوانین جاری کشور حفاظت از ذخایر گیاهی در حوزه منابع طبیعی است./ایرنا