برگزاری تجمعات اعتراضی توسط دانشآموزان در برخی شهرهای کشور این روزها بازتاب خبری گستردهای داشته است، اعتراضاتی از جنس آموزش و نگرانی برای آینده. آنها خواستار برگزاری امتحانات به صورت غیرحضوری هستند با این استدلال که بیشترین روزهای سال تحصیلی آنها در کلاسهای بیکیفیت آنلاین و با آموزش مجازی گذشته است.
در این بین یادمان نرود که بسیاری از دانشآموزان هم از داشتن ابزار لازم برای بهرهبرداری از آموزشهای حداقلی مجازی، محروم بودهاند. دانشآموزانی که عمدتا یا ساکن در مناطق محروم هستند یا متعلق به دهکهای پایین درآمدی جامعه.
این موضوع چنان برای دانشآموزان کشور حائز اهمیت بوده است که در تاریخ ۲۰ اردیبهشت ماه کارزاری با عنوان «اعتراض به امتحانات حضوری در شرایط نه جنگ، نه صلح» را به ثبت رساندهاند این کارزار در همین مدت کوتاه و در زمانه دسترسی سخت به اینترنت به امضای ۱۸۰۰ نفر رسیده است.
این اعتراضات روی دیگری هم دارد یعنی نحوه برخورد با دانشآموزان. در این بین گزارشهای شهروندان و آنچه در فضای مجازی دست به دست میشود از برخورد قهری و پلیسی با دانشآموزان معترض در برخی شهرها حکایت میکند. روشی که نشان میدهد در این هنگامه جنگ و پریشانحالی اقتصادی شهروندان که آسیبهای روحی و روانی هر روز عمیقتر از روز قبل میشود، به تشدید فاصله میان مردم و مسئولان بینجامد، بدون آنکه توجه شود در مقابل آنها، دانشآموزانی صف کشیدهاند که هم در قوانین داخلی و هم در قوانین بینالمللی به دلیل ویژگیهای سنی تحت حمایتهای خاص قرار دارند و حرفها و نگرانیهایشان از هر جنس که باشد، مسئولان موظف به شنیدن آنها هستند.
کارشناسان آموزش در گفتوگو با خبرنگار ایلنا نکات مختلفی را درباره این مطالبه دانشآموزان مطرح کردهاند. برخی برگزاری غیرحضوری دانشآموزان را با توجه به شرایط فعلی بدون ایراد میدانند، برخی دیگر این روش را تشدید تبعات منفی آموزش مجازی میخوانند و برخی دیگر این مطالبه دانشآموزان را با توجه به پایههای تحصیلی مورد بررسی قرار میدهند.
مجازی شدن آموزش در کل کشور فاقد توجیه بود
«محمدرضا نیکنژاد» کارشناس آموزش یکی از معلمانی است که همواره آموزش مجازی را مورد انتقاد قرار داده است.
او درباره اعتراضات دانشآموزان به خبرنگار ایلنا میگوید: «بچهها در این زمینه کاملا حق دارند. براساس برآوردهای جهانی، آموزش مجازی کارایی ندارد. حتی در کشورهایی که با بحرانهای مشابه با بحرانهای ما مواجه نیستند، آموزش و پرورش با مشکلات مختلف دست به گریبان نیست و آموزش و پرورش برای آنها در اولویت قرار دارد، تاکید نهادهای ملی این کشورها و حتی نهادهای بینالمللی بر عدم استفاده از آموزش مجازی است، این تاکید حتی در دوران کرونا هم که همه کشورهای تجربه مشترکی داشتهاند، انجام شده است.»
این کارشناس آموزش ادامه میدهد: «در بسیاری موارد مجازی شدن آموزش در کشور قابل توجیه نبود، به این معنا که ضرورتی برای این اقدام وجود نداشته است. در روزهای جنگ برخی از مناطق کشور با بیشترین حملات مواجه بودهاند، اما همه مدارس کشور تعطیل و آموزشها مجازی شدند. این مساله باعث شد که دانشآموزان، آموزشهای کارآمد دریافت نکنند، در نتیجه آزمون حضوری هم برای آنها استرسآور شده است به این دلیل که با آموزشی که دیدهاند، متناسب نیست.»
همه میدانند که آزمون مجازی OPEN BOOK است
او تاکید میکند: «همه میدانند که آزمون مجازی به نوعی OPEN BOOK است. در این شرایط که نزدیک یکسال از سال تحصیلی تعطیل و مجازی بوده است مسئولان بگذارند این امتحانات غیرحضوری هم به همان آموزش غیرحضوری اضافه شود، زیرا در نهایت اتفاق خاصی رخ نمیدهد. امتحانات دانشی به دانشآموزان اضافه نمیکند و این میزان سختگیری لازم نیست.»
به گفته این معلم، معدل دانشآموزانی که در پایه یازدهم و دوازدهم تحصیل میکنند، بر نتیجه کنکورشان تاثیر میگذارد. ما بارها نسبت به این موضوع انتقاد کردیم اما فایدهای نداشت. مسئولان مربوطه سالها فرصت داشتند که مساله کنکور را حل کنند، اما به نظر میرسد، اعمال نفوذ مافیای اقتصادی مانند مافیای کنکور، مافیای کتاب درسی و… اجازه این اقدام را ندادهاند.
برخورد قهری با دانشآموز فاقد وجاهت قانونی است
نیکنژاد معتقد است که استرس دانشآموزان در خصوص برگزاری حضوری امتحانات در شرایط فعلی کاملا طبیعی است: «برای پایههای اول تا دهم برگزاری امتحانات در دست مدرسه و منطقه است تا امتحانات به صورت مجازی برگزار شود. فکر میکنم چنین اقدامی هم در دستور کار قرار دارد. به هر حال ۵ سال است که آموزش ما در شرایط بحرانی است یعنی از شیوع کرونا به بعد.»
این کارشناس آموزش پیشنهاد میدهد که برای پایههای یازدهم و دوازدهم امتحانات به صورت مجازی برگزار شود و اعلام کنند که امسال به دلیل شرایط خاص معدل بر کنکور دانشآموزان این پایهها تاثیری نخواهد داشت. ما امیدواریم که بالاخره روزی مشکلات آموزش در کشور حل شود.
او درباره برخورد قهری با دانشآموزان معترض در برخی از شهرها هم میگوید: «این برخوردها نه منطبق با قوانین ملی ما است و نه منطبق با قوانین جهانی در حوزه حقوق کودک. متاسفانه امروز به دلیل بحرانی که به آن گرفتار شدهایم نسبت به همه موضوعات نگاهی امنیتی وجود دارد. به نظر میرسد این نوع برخوردها برای ممانعت از پیامدهای بعدی و گسترش آن بوده است.»
این کارشناس آموزش تاکید میکند که منطبق با قانون اساسی کشور اعتراض، حق همه شهروندان است. دانشآموزان هم تنها مطالبهای از جنس آموزش داشتهاند، سلاحی هم حمل نکردهاند و اعتراضشان هم مخل مبانی اسلام نبوده است. تنها خواسته آنها که به حق هم بوده است، این بوده که وقتی آموزشهایشان مجازی بوده، امتحاناتشان هم به صورت مجازی برگزار شود. این اعتراض سویه امنیتی نداشته است که با آن برخورد قهری انجام شود.
وضعیت متفاوت دانشآموزان در جنگ
«فروغ تیموریان» معلم و کارشناس حوزه آموزش در گفتوگو با خبرنگار ایلنا مطالبه دانشآموزان را از زاویهای دیگر بررسی میکند و اعتراض آنها را با توجه به میزان تاثیرپذیری مناطق محل زیستشان از جنگ و همچنین تقسیمبندی آنها به دانشآموزان پایه دهم به قبل و دانشآموزان پایه یازدهم و دوازدهم مورد توجه قرار میدهد.
او میگوید: «این درخواست دانشآموزان که با توجه به آموزش فصلهای پایانی کتب درسی به صورت مجازی، آزمونها هم به صورت مجازی برگزار شود، منطقی است. اما یک تبصره هم وجود دارد به این معنا که در دوران جنگ شرایط همه شهرها یکسان نبوده است.
این کارشناس آموزش ادامه میدهد: برخی شهرها در آرامش کامل بودند و تحت تأثیر جنگ قرار نداشتند، اما وضعیت دانشآموزان در شهرهایی مانند تهران، اصفهان و شیراز که مدام در معرض صدای جنگندهها و حملات بودهاند، کاملاً متفاوت است.
تیموریان معتقد است که اگر برخی استانها تصمیم گرفتهاند که امتحانات دانشآموزان مثلا در پایه دهم را به شیوه حضوری برگزار کنند، ناشی از همین تفاوت در شرایط زندگی و امنیتی دانشآموزان بوده است و نباید این حقیقت را نادیده گرفت.
هیچ یک از امتحانات مجازی قابل استناد نیستند
او تاکید میکند که معلم و مدیر نمیتوانند نتیجه امتحانات غیرحضوری در سال بعد را مورد استناد قرار دهند. به همین علت ضروری است امتحانات برخی از پایهها مانند یازدهم و دوازدهم که قرار است به زودی کنکور دهند و سوابق تحصیلی و معدل در نتیجه کنکورشان موثر است به صورت حضوری برگزار شود. هیچ یک از امتحانات مستمر و… که از اسفند ماه به بعد به شیوه مجازی برگزار شدهاند، قابل استناد نیستند، زیرا احتمالا یا خانواده در کنار دانشآموز حضور داشته یا بچهها مرتکب تقلب میشدند.
این کارشناس آموزش عنوان میکند که ما تا همیشه در جنگ و آموزش آنلاین نخواهیم بود. دانشآموزان پایه یازدهم و دوازدهم نیاز به سوابق تحصیلی دارند، زیرا این سابقه بر کنکور و ورود آنها به دانشگاه تاثیرگذار است به همین دلیل هم باید امتحانات این گروه از دانشآموزان به صورت حضوری برگزار شود.
بخشهایی از کتب درسی در امتحانات حذف شود
پیشنهاد تیموریان این است که بخشهایی از کتاب که در دوران جنگ و به صورت مجازی تدریس شده است یا مورد بازنگری قرار گیرند و سوالاتی که از این بخشها مطرح میشود، به صورت انتخابی باشد یا اینکه آن بخش از کتابها که معمولا هم قسمتهای پایانی کتب درسی بوده است را حذف کنند. به نظر من مسئولان آموزش و پرورش در شهرهای تاثیرگرفته از جنگ باید تمهیداتی را بیندیشند که بتوانند بخشهایی از کتب درسی حذف شود. زیرا وضعیت برخورداری از اینترنت هم در نقاط مختلف همین شهر تهران متفاوت بوده است.
او اضافه میکند: در برخی مدارس غیرانتفاعی و مدارس خوب دانشآموزان بهویژه در پایههای یازدهم و دوازدهم با استفاده از ابزاری مانند اسکایروم یا فضاهایی که مدارس در اختیار دانشآموز قرار میدادند، درس میخواندند. ابزارهایی که خرید آنها برای مدارس هزینهبر بوده است. به هر حال کلاسهای درس در چنین مدارسی به صورت ۱۰۰ درصدی برگزار میشد، اما در مناطقی که بچهها از چنین امکاناتی محروم بودند و کلاسها در بستر شاد یا اپلیکیشنهایی مانند بله و ایتا برگزار میشد، وضعیت فرق میکرد و معلم مجبور بود درسی که میخواهد آنلاین به دانشآموز بدهد را به صورت فایل صوتی، متن پیدیاف و مانند آن در اپلیکیشن قرار دهد تا هر زمان که فایل دانلود شد، دانشآموز بتواند از آن استفاده کند.
این معلم تاکید میکند که ضروری است آموزش و پرورش در خصوص امتحانات نهایی پایههای یازدهم و دوازدهم با تامل و عمق بیشتری تامل و تصمیمگیری کند و حتی در طرح سوالات هم دقت بیشتری شود.
دانشآموزان مطالبهگر اما منطقی هستند
او درباره برخورد قهری با دانشآموزان معترض هم میگوید: برخورد قهری با نسل جوانی که آماده بروز هر نوع احساسات و هیجانات است، بهشدت محکوم و خلاف مقررات آموزشی داخلی و جهانی است و به هیچ عنوان قابل توجیه هم نیست. دانشآموزان، سکانداران آینده جامعه هستند، بنابراین بهجای برخورد قهری باید وارد تعامل و گفتگو با آنها شده و قانعشان کنیم.
تیموریان میگوید: بسیار خوب بود که مدارس پیش از بروز اعتراضات دانشآموزان، از آنها و خانوادههایشان دعوت به عمل آورده و شرایط و دلایل تصمیمگیریها را به آنها توضیح میدادند. مسئولان آموزش و پرورش هم میتوانستند به جای استفاده از پلیس خودشان پاسخگوی دانشآموزان باشند و آنها را توجیه کنند.
این معلم اضافه میکند: نسل دهه ۸۰ در عین مطالبهگری به شدت آگاه است و سخن منطقی را میپذیرد. در عین اینکه این نسل به راحتی میتواند ما را توجیه کند، ما هم به راحتی و با منطق میتوانیم آنها را توجیه کرده و با آنها تعامل کنیم.
آموزش مجازی، اشتباهی که به سادگی رواج یافت
«عادل برکم» معلم و کارشناس آموزش هم مانند همه کارشناسان این حوزه با «آموزش مجازی» مخالف است، اما او برگزاری امتحانات به شیوه غیرحضوری را عاملی تشدیدکننده برای بروز تبعات این نوع آموزش توصیف میکند.
این کارشناس آموزش در گفتوگو با خبرنگار ایلنا عنوان میکند: آموزش غیرحضوری، امری اشتباه و بدعتی بوده که متأسفانه در کشور ما بسیار بهسهولت رواج یافته است به نحوی که با وقوع هر رخداد اولین اقدام مسئولان تعطیل و مجازی کردن مدارس است، درحالی که این روند باید برعکس باشد و آموزش، آخرین حوزهای باشد که مجبور به تعطیل کردن آن میشویم. متأسفانه در کشور ما از دوران کرونا به بعد این موضوع بسیار عادی شد.
او به این موضوع اشاره میکند که مدرسه با وجود آموزش حضوری مؤثر است، زیرا آموزش صرفا انتقال مطلب و محتوا نیست، در مدرسه و در روند آموزش، فرآیند اجتماعی شدن دانشآموز شکل میگیرد و در واقع یکی از کارکردهای اصلی مدرسه، مسئله تربیت و پرورش است. به علاوه اینکه هیچ ارزیابی علمی هم وجود ندارد که نشان دهد آموزش غیرحضوری میتواند جایگزین آموزش حضوری شود.
نتایج امتحانات نهایی و آزمونهای بینالمللی بهشدت اسفبار است
این معلم تاکید میکند: آمارها از پس از دوران کرونا نشان میدهد که افت شدیدی در کیفیت یادگیری و آموزش دانشآموزان رخ داده است. نمرات امتحانات نهایی و نتایج آزمونهای بینالمللی نظیر «تیمز» نیز بهشدت اسفبار بوده که نشانه زنگ خطر بحران در آموزش محسوب میشود، هر چند که ما از مرحله بحران نیز عبور کردهایم، اما متأسفانه کسی به این موضوع توجه نمیکند. همچنین آمارهای مربوط به آسیبهای روانی-اجتماعی ناشی از غیرحضوری شدن مدارس در دوران کرونا موجود است، گرچه تاکنون منتشر نشده است. بنابراین ضروری است مسئولان به این آمار و ارقام دقت کنند و تدبیری بیندیشند.
برکم با یادآوری اینکه در دوران کرونا کشورهای اروپایی هم مدارس خود را تعطیل کردند، اما سریع اقدام به بازگشایی آنها کردند، اضافه میکند: قطعا ایران تنها کشوری نیست که در این سالها درگیر جنگ و انواع بحرانها بوده، اما هیچ کشوری هم به اندازه ایران مدارس خود را تعطیل نکرده است، اقدامی که حتی والدین دانشآموزان را هم با مشکلاتی مواجه کرده است.
عملا آموزش را بیاعتبار کردهایم
او اضافه میکند: اگر تصمیم اشتباه مبنی بر غیرحضوری شدن مدرسه را با یک عامل تشدیدکننده و منفی دیگر یعنی غیرحضوری شدن امتحانات جمع کنیم، قطعا کیفیت یادگیری و آموزشی مورد انتظارمان محقق نمیشود. به بیان دیگر نمرات دانشآموزان و کارنامههای صادر شده قابل دفاع نیستند و عملاً ما آموزش را بیاعتبار کردهایم.
این معلم به خیل دانشآموزانی اشاره میکند که بهدلیلعدم دسترسی به وسایل دیجیتال مانند تبلت، موبایل، کامپیوتر شرایط لازم بهرهمندی از آموزش غیرحضوری را نداشتهاند: این درحالی است که از مدرسه باید به عنوان نهادی «برابرساز» عمل کند، اما با این روش، مدرسه به عاملی برای تشدید نابرابری تبدیل شده است.
برگزاری کمپهای یادگیری برای جبران افت تحصیلی
او راهکار رفع مشکلات ناشی از آموزش آنلاین را برگزاری کمپهای یادگیری و تعویق امتحانات میداند: این کمپها برای جبران عقبماندگی تحصیلی و نابرابریهای ایجاد شده به دلیل آموزش مجازی است. همچنین مدارس میتوانند آزمونها را دستهبندی کنند؛ برخی از دروس اگرچه مهم هستند، اما با توجه به شرایط فعلی میتوان از آنها گذر کرد و امتحاناتشان را بهصورت غیرحضوری برگزار کرد. اما در خصوص درسهای پایه و مهمی که انتظار میرود دانشآموز هنگام ورود به مقطع بالاتر آنها را فراگرفته باشد، موضوع متفاوت است و باید امتحانات آنها بهصورت حضوری برگزار شود.
برکم برگزاری امتحانات به صورت غیرحضوری را به ابتذال کشاندن مدرسه، امتحانات و مدارک میداند: امتحانات غیرحضوری به معنای آن است که آثار اقدام مخرب و اشتباهی که در گذشته انجام شده را با روشی مخربتر رفع کنیم.
این کارشناس آموزش هم برخوردهای قهری انجام شده با دانشآموزان را موضوعی غیرقابل توجیه میداند: حقیقت آن است که باید واقعیتهایی را که در مدارس و جامعه در حال رخ دادن است، بدون تعارف مطرح کرد و معضلات، مشکلات و چالشهایی که این نحوه پیش بردن نظام آموزشی ایجاد کرده است را به دور از رفتارهای عوامگرایانه مورد بررسی قرار داد./ایلنا
