حمله ارزی به دیابتی‌ها

معیشت خانوارهای نیازمند «داروهای خاص» طی هفته‌های اخیر، علاوه بر تاثیر مخرب از «جهش نرخ تورم عمومی»، زیر ضرب «شوک ارزی» نیز قرار گرفت. گزارش «دنیای‌اقتصاد» از وضعیت جدید شکل‌گرفته در بازار «داروها و تجهیزات پزشکی مورد مصرف روزانه جمعیت قابل‌توجهی از ایرانی‌ها» حاکی است، در حال حاضر «هزینه حیات» برای دیابتی‌ها نسبت به حدود ۲ ماه پیش ۴.۳برابر شده است. افراد دچار به دیابت نوع یک که تعدادشان بر اساس آمارهای سال گذشته، بالای ۵میلیون نفر برآورد می‌شود، از جمله گروه‌های خاص در حوزه درمان و پزشکی محسوب می‌شوند؛ چون این گروه نه فقط «روزانه» که به شکل «حداکثر ۳ساعت یک‌بار» نیازمند «کنترل قندخون» و همچنین «حدود ۶ مرتبه در روز و حداقل ۳ بار» وابسته به تزریق انسولین قلمی است.

«انسولین» برای دیابتی‌های نوع یک که اندکی بیش از نیمی از کل جمعیت دیابتی در ایران را شکل داده‌اند، در حکم «آب حیات» است که اگر «دسترسی آنها به این مایع حیاتی» قطع یا «محدود» یا «مختل» شود، پیامد آنی آن به شکل «بالارفتن ناگهانی قند خون» و سپس «کمای دیابتی» و در نهایت «مرگ» خواهد بود.در عین حال، «دسترسی نامنظم» دیابتی‌های نوع یک به «انسولین»، مقدمات مرگ تدریجی آنها را رقم می‌زند؛ عدم کنترل روزانه قند خون، در میان‌مدت و بلندمدت باعث بروز بیماری‌های قلبی، عروقی و کلیوی برای این افراد می‌شود.

با وجود تهدیدهای پنهانی و غیرقابل جبران «اختلال بازار دارو و درمان» برای دیابتی‌ها، طی هفته‌های گذشته، این «اختلال» مشاهده شده است.پیش‌تر، در محافل پزشکی، زمزمه «حذف ارز ترجیحی» از حوزه «تامین دارو و تجهیزات پزشکی» شنیده شده بود که البته پزشکان متخصص در رشته‌های مختلف از جمله «دیابت» نسبت به عواقب این مدل سیاستگذاری ارزی برای اقتصاد درمان و سلامت، هشدار داده بودند.

اما درحالی‌که به شکل رسمی هیچ اطلاعیه یا خبری مبنی بر «تصویب حذف ارز ترجیحی» از «بازار دارو و درمان» اعلام یا مخابره نشده است، گزارش میدانی «دنیای‌اقتصاد» از آنچه این روزها بر «دیابتی‌ها» می‌گذرد، نشان می‌دهد: قیمت خرید «سبد حیات» افراد دچار به دیابت نوع یک، یعنی مجموعه بسته‌های نوار تست قند خون و جعبه‌های انسولین قلمی، نسبت به حدود ۲ ماه پیش ۳برابر شده است. این جهش می‌تواند ناشی از «نارسایی ارزی» باشد؛ به‌گونه‌ای که محدودیت‌هایی در تخصیص ارز ترجیحی برای این حوزه رقم خورده باشد.

این گزارش حاکی است، دیابتی‌ها که طی دو سه سال گذشته عملا و به شکل خاموش از «پوشش واقعی بیمه برای خرید انسولین» کنار گذاشته شدند، درحالی‌که تا همین پاییز امسال، «انسولین آزاد» (غیربیمه‌ای) را هر قلم حدود ۱۰۰هزار تومان از داروخانه‌ها تهیه می‌کردند، اکنون قیمت ۳۰۰هزار تومانی به آنها اعلام می‌شود.دیابتی‌ها در ظاهر باید بتوانند انسولین را با «بیمه تحت پوشش» از داروخانه‌ها دریافت کنند؛ اما مسیر «وارونه یارانه دارو» موجب شده، انسولین یارانه‌ای از مسیر دیگری سر دربیاورد و آنچه در واقعیت دست این افراد را می‌گیرد، «انسولین با قیمت آزاد» است. مسیر درست تخصیص «یارانه دارو»، اصابت مستقیم و بی‌واسطه آن به «جیب بیمار» است نه اینکه یارانه‌، به مبدأ زنجیره تامین داده شود.طی سال‌های گذشته همواره این بحث مطرح بوده که انسولین به‌خاطر قیمت پایین آن در بازار ایران نسبت به بازار همسایه‌ها، سر از این مناطق درمی‌آورد.

در عین حال، ناترازی منابع و مصارف شرکت‌های بیمه و داروخانه‌ها نیز به این آشفته‌بازار انسولین دامن زده است.

داروخانه‌ها با روش‌های مختلف، انسولین بیمه‌ای را با قیمت آزاد به دست بیمار می‌رسانند؛ به‌طوری‌که هر زمان فرد دیابتی درخواست «انسولین با بیمه» می‌کند، اغلب داروخانه‌ها اظهار می‌کنند «موجودی‌شان تمام شده است». اما همان داروخانه‌ها در صورت مراجعه فرد برای خرید آزاد، انسولین جعبه‌ای در اختیار او قرار می‌دهند. با این حال، در کنار جهش ۳برابری «قیمت انسولین»، یک قلم پرمصرف دیگر در «سبد حیات» این افراد یعنی نوار تست قند خون در هفته‌های اخیر با رشد ۶ برابری قیمت روبه‌رو شده است. قیمت نوار تست قند خون تا همین ماه‌های گذشته، معادل حدود ۸۰هزار تومان به ازای هر بسته ۵۰تایی بود؛ اما الان برخی داروخانه‌ها در بازار آنلاین عرضه دارو و تجهیزات پزشکی، نوار تست قندخون وارداتی را با قیمت ۴۸۰هزار تومان به فروش می‌رسانند. نوارهای ایرانی اغلب خطای بالایی دارند.گفته می‌شود، پایان خاموش ارز ترجیحی برای «انسولین و نوار تست قند خون» باعث این شوک هزینه‌ای به زندگی این گروه از ایرانی‌ها شده است.

دیابتی‌ها با قیمت‌های فعلی که احتمال بسیار بالایی برای رشد بیشتر آنها در آینده متناسب با رشد قیمت ارز وجود دارد، مجبورند ماهانه حدود ۴میلیون تومان از مخارج خود را فقط برای همین ۲ قلم صرف کنند؛ اتفاقی که احتمالا برای بخش قابل‌توجهی از دیابتی‌ها که بازنشسته هستند یا درآمدشان معادل حداقل دستمزد مصوب۱۴۰۴ است، «غیرممکن» می‌شود.

گزارش میدانی «دنیای‌اقتصاد» از تبعات جهش اخیر قیمت انسولین و نوار تست قند خون در زندگی خانوارهای نیازمند این «سبد حیات» حاکی است، بخشی از دیابتی‌ها در مواجهه با «انسولین ۳۰۰هزار تومانی» یا «نوار تست قند خون نزدیک به نیم‌میلیون تومانی»، مجبور شده‌اند «خرید و مصرف» این دارو و تجهیزات پزشکی را کنار بگذارند. آنها مجبورند اولویت را به خوراکی که با تورم ۹۰درصدی رو‌به‌رو شده است، اختصاص دهند و در این میان توان تحمل «تورم دارو» را ندارند.

پزشکان غدد که متخصص و درمانگر ماهانه دیابتی‌های نوع یک هستند، ضمن هشدار درباره «تغییر مخرب سبک زندگی» این افراد بر اثر تورم دارو و درمان از دولت و سیاستگذاران مربوطه می‌خواهند «ارز ترجیحی» یا «مدل‌های دیگری از یارانه دارو و درمان» را به عنوان «خط‌قرمز» تصمیم‌گیری‌هایشان تلقی کنند و از حذف یا عبور از این سیاست خودداری کنند؛ چون تبعات اقتصادی سنگین‌تری هم برای دولت در حوزه درمان بیماری‌های بعدی دارد و پیامدهای اجتماعی آن برای خانوارها غیرقابل جبران خواهد بود.

چاش حادتر دیابتی‌های خردسال

دیابتی‌های خردسال اما علاوه بر این مشکلات، با «چالش حادتری» روبه‌رو شده‌اند.از سال گذشته برای این گروه از جمعیت دیابتی‌های نوع یک، امکان خرید «سنسور هوشمند» کنترل قند خون فراهم شد. این سنسورها که سال‌ها پیش در اروپا و آمریکا توسط یک شرکت آلمانی به صورت «رایگان» یا با پوشش ۱۰۰درصدی بیمه، در اختیار «همه دیابتی‌های نوع یک» قرار گرفته است، اخیرا در ایران با پوشش محدود بیمه برای صرفا خردسالان، قابل دسترس شد.اکنون قیمت سنسورها از ۵میلیون تومان  ماه‌های قبل به ۱۰میلیون تومان افزایش یافته که این هم ناشی از «پایان تخصیص ارز حمایتی» برای حوزه درمان است.

هر سنسور قابلیت مصرف دو هفته‌ای دارد و به این ترتیب ماهانه ۲دستگاه از آن مورد نیاز است.سنسورهای هوشمند کنترل قند خون، بدون نیاز به «سوزن کنترل قند خون و نوار تست آن»، به فرد دیابتی کمک می‌کند بی‌نیاز از «خراش پوست و دردهای خاص آن»، از طریق برنامه نصب‌شده روی تلفن همراه، قندخون خود را منظم و پایدار و دقیق کنترل کند. دیابتی‌ها هر چقدر، منظم و دقیق، قند‌ خون‌شان را پایش کنند، بهتر و درست می‌توانند با «انسولین»، آن را کنترل کنند.اما در حال حاضر، جهش تورم خوراکی از یک‌سو و پرواز قیمت «کنترل قندخون» از سوی دیگر، تقریبا همه مسیرهای اصلی برای «تضمین سلامت» این افراد را صعب‌العبور یا مسدود کرده است.دیابتی‌ها علاوه بر نیاز مکرر به «سبد حیات»، خوراکشان نیز باید «سبدی از مواد غذایی خاص» باشد؛ خاص از این جهت که مثلا امکان مصرف هر نوع نان را ندارند، بلکه نان‌هایی که محتوای آنها به جای تحریک آنی قندخون، در میان‌مدت باعث بالا رفتن آن می‌شود، مجاز به مصرف توسط این افراد است. لذا همین سبد غذایی نیز هزینه‌ای بالاتر از یک سبد عادی خوراکی متوجه زندگی دیابتی‌ها می‌کند.

چشم جمعیت حداقل ۵میلیونی دیابتی‌ها در ایران به  اتاق‌های تصمیم‌گیری در بانک مرکزی و وزارت بهداشت برای آینده ارز دارو و درمان است./دنیای اقتصاد