همزمان با نمایشگاه مجازی کتاب که اواخر اردیبهشت برپا شد، رمانی تحت عنوان «اثیر؛ داستان یک طبیب» به قلم احسان ناظم بکایی، توسط نشر واژهپرداز اندیشه منتشر شد. این رمان ۴۱۶ صفحه ای رمان تاریخی- جنایی است که بازه زمانی چهل و اندی ساعت از ضربت تا شهادت امیرالمومنین(ع) میپردازد. داستانی ریل تایم (زمان واقعی) که با «اثیر بن عمرو سَکونی»، طبیب نصرانی نامدار کوفه همراه میشود. کسی که با معاینه زخم فرق سر امام به او خبر داد شمشیر ابن ملجم مرادی، زهرآلود و مرگبار بوده است. طبیبی که برای اولین بار خبر شهادت قریب الوقوع امام را اعلام میکند و با خبرش، کوفه را به لرزه میاندازد. در این رمان شاهد تلاش اثیر برای یافتن پادزهر هستیم تا بلکه بتواند کاری کند. او که طبیبی غیر مسلمان و رشد یافته در دانشگاه جندی شاپور و فضای ایرانی قبل از اسلام بوده و میانهای با اسلام، مسلمانان و خلیفه آنها ندارد در مسیر یافتن پادزهر با عوامل این ترور مواجه میشود و به مرور متوجه ابعاد عجیب و مختلف آن و دستهای پیدا و پنهانی که از شهادت امام علی(ع) نفع میبرند، میشود.
ناظم بکایی در رمان اثیر توانسته علاوه بر شخصیتپردازی مناسب شخصیت کمتر شناخته شدهای مانند اثیر بن عمرو، به درستی به شخصیتهای مختلف و موثر در آن روزگار نزدیک شود و تصویر نسبتاً دقیقی از کوفه و مردمش ارائه دهد. نویسنده در بستر درامی جنایی و تاریخی، کوفه را در ماه رمضان سال ۴۰ هجری قمری مصادف با ماه بهمن سال ۳۹ هجری شمسی مورد بررسی قرار میدهد. کوفهای که شهر چند وجهی است و علاوه بر قبایل یمنی عربی، ایرانیان نیز در آن حضوری پررنگ دارند و گویی امیرالمومنین تاوان نزدیکی به ایرانیان و عدالت خویش را میدهد.
همین طور در این کتاب شاهد ایرانیانی هستیم که تنها یک دهه بعد از سقوط سلسله ساسانیان و قتل یزدگرد سوم، جایگاهی متفاوت در شهر نوبنیاد کوفه یافتهاند. شهری با عمری حدود ۲۰ سال با ساختار پادگانی که میراثدار تیسفون، پایتخت ۵۰۰ ساله ساسانی بوده و در جوار حیره، پایتخت قدیمی اعراب لخمی، قد برافراشته است. در این رمان، اوضاع و احوال کوفه را پس از جنگ نهروان و وضعیت خوارج و ناراضیان از یک سو و غارتها و تعرضات معاویه بن ابوسفیان، حاکم متمرد شام شاهدیم.
این رمان تاریخی به پشتوانۀ مستندات تاریخی، با قواعد درام آمیخته شده است. در واقع، خط اصلی داستان بر مبنای اتفاقات واقعی بوده و مستند به منابع موثق بوده اما فضاسازی، جزئیات و دراماتیزه شدن براساس تخیل نویسنده گسترش یافته است. در نگارش این کتاب، از دهها منبع موثق و دستهاول استفاده شده که فهرست آن در انتهای کتاب آمده که از این منظر هم اثیر، رمان متفاوتی است چون کمتر پیش میآید یک اثر داستانی، استنادات تاریخی خود را اعلام کند. طبعاً تکیهگاه هر کتابی، منابع آن است. این منابع هر چقدر دقیقتر و قدیمیتر باشند، اتکای بیشتری ایجاد میکنند. همین طور مشاوران نامداری در مسیر نهایی شدن اثیر، نویسنده را همراهی کردهاند. چهرههایی مانند محمود مهدوی دامغانی، علی بهرامیان، محمدحسین رجبی دوانی، سعید طاووسی مسرور و حجتالاسلام محمدمهدی طباخیان، ۵ چهرهای هستند که رمان اثیر از فیلتر و غربال آنها عبور کرده است. حضور رجبی دوانی و طباخیان در مراسم رونمایی کتاب که در باغ کتاب تهران برگزار شد، گواه این است که اثیر توانسته نظر اساتید مبرز تاریخ را پس از انتشار نیز جلب کند. از این نظر، اثیر را باید اتفاقی تازه در حوزه ادبیات داستانی دینی و تاریخی به شمار آورد چون علاوه بر منابع مکتوب، دهها ساعت گفتگوی حضوری و خوانش چندینباره آن توسط استادان شاخص تاریخ اسلام، پشتوانهای قوی برای آن ساخته است.
نکته حائز اهمیت دیگر کتاب، طراحی جلد آن است که توسط محمدرضا دوستمحمدی انجام شده است. دوست محمدی، استاد نقاشی و انیمیشن با سالها تجربه طراحی جلد نشریات محبوبی مانند همشهری جوان …، در طراحی جلد اثیر، نامهای دشمنان امام علی را بر تیغه شمشیری خونآلود حک کرده است تا نشان بدهد ماجرای ترور امام، واقعهای چند لایه بوده است. از این نگاه هم جلد و موضوع کتاب کاملاً تطبیق دارند.
واقعیت این است درحالیکه تاریخ و ادبیات شیعی و ایرانی، آثار فراوان و دستان پری دربارۀ شهادت امام حسین دارد اما حوزۀ شهادت امام علی(ع) آنچنان که در شأن این فاجعۀ عظیم و سوگ سترگ باشد، پرداخت قابل تأملی صورت نگرفته است و این کتاب گامی کوچکی در همین راستاست./ایبنا
