«انرژی آینده» فرصت پیش روی صنعت حمل ونقل ریلی ایران

●چین، یکی از بازیگران اصلی این تحول، خودروهای برقی، باتری‌های لیتیوم‌یونی و محصولات خورشیدی را «سه‌گانه جدید» می‌نامد؛ سه صنعتی که به نمادی از توان تازه تولید و صادرات این کشور تبدیل شده‌اند. اهمیت این سه‌گانه در پیوند میان اجزای آن است: گسترش برق خورشیدی، نیاز به ذخیره‌سازی را افزایش می‌دهد؛ پیشرفت باتری، کاربرد برق در حمل‌ونقل را تسهیل می‌کند؛ و توسعه حمل‌ونقل برقی، بازار بزرگ‌تری برای فناوری و سرمایه ایجاد می‌کند.
● راه‌آهن ایران در این میان، فرصتی ویژه پیش رو دارد. گستره فعالیت آن، از کشش قطارهای باری و مسافری تا تأمین برق واگن‌ها، ایستگاه‌ها و دپوها، میدان متنوعی برای کاربرد فناوری فراهم می‌کند. راه‌آهن همچنین می‌تواند حمل‌کننده تجهیزات و محصولات صنایع جدید باشد و از توسعه این بازارها، فرصت درآمدی بسازد.
● جهت‌گیری راه‌آهن در مواجهه با این تحول، بر شناخت به‌هنگام فناوری و تطبیق هدفمند آن با نیازهای بهره‌برداری استوار است. مسیر این تطبیق روشن است: بررسی کاربردهای جدید در تأمین کشش، ارتقای تأمین برق قطارهای مسافری و توسعه تولید خورشیدی و ذخیره‌سازی در تأسیسات ثابت؛ با مشارکت شرکت‌های دانش‌بنیان، سازندگان داخلی و سرمایه‌گذاران.
● در این مسیر، بیان دقیق بلوغ فناوری اهمیت دارد. کشش برقی متکی بر شبکه، سابقه‌ای طولانی در راه‌آهن جهان دارد؛ اما کاربرد تجاری گسترده باتری برای تأمین کشش سنگین و دوربرد، به‌ویژه در قطارهای باری، همچنان در مراحل آغازین گسترش قرار دارد. وزن و ظرفیت باتری، توان موردنیاز، زمان شارژ و هزینه چرخه عمر، عوامل تعیین‌کننده‌اند. در مقابل، قطارهای باتری‌دار در برخی خدمات منطقه‌ای وارد بهره‌برداری منظم شده‌اند.
● لکوموتیوهای مانوری در دپوها و پایانه‌ها و برخی مسیرهای منتخب حومه‌ای می‌توانند در اولویت بررسی قرار گیرند. برنامه حرکت، بار، شیب مسیر، فرصت شارژ و شرایط محیطی باید مبنای انتخاب نمونه باشند. در خدمات حومه‌ای، مسیر مشخص و تکرار روزانه حرکت، امکان مطالعه دقیق مصرف انرژی را فراهم می‌کند. برای مسیرهای مناسب می‌توان کاربرد باتری یا سامانه‌های ترکیبی را آزمود و بر اساس عملکرد واقعی، درباره توسعه تصمیم گرفت.
● پس از ناوگان، ایستگاه‌ها، دپوها و تعمیرگاه‌ها قرار دارند. پشت‌بام‌ها و اراضی مناسب می‌توانند برای تولید خورشیدی ارزیابی شوند و ذخیره‌سازها، متناسب با نیاز، در مدیریت مصرف و پشتیبانی تجهیزات حیاتی به کار روند. برق تولیدشده نیز با زیرساخت لازم می‌تواند بخشی از مصرف یا شارژ کاربردهای منتخب را تأمین کند. راه‌آهن با تعریف نیاز و فراهم کردن محیط آزمون، می‌تواند به تبدیل ایده به محصول و محصول به خدمت قابل‌اتکا کمک کند.
● همکاری خارجی نیز باید به تقویت همین توانمندی‌ها منتهی شود، در کنار فناوری، سوخت صرفه‌جویی‌شده می‌تواند بخشی از پشتوانه بازگشت سرمایه باشد. ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر و ارتقای نظام مالی کشور و ماده ۴۶ قانون برنامه هفتم پیشرفت، از جمله بسترهای قانونی قابل بررسی برای حمایت از پروژه‌های واجد شرایط‌اند. سازوکارهای مبتنی بر صرفه‌جویی و گواهی‌های صرفه‌جویی انرژی می‌توانند به بهبود بازده سرمایه‌گذاری و تقویت امکان تأمین مالی کمک کنند. با فراهم شدن این شرایط، بخشی از منفعت ملی کاهش مصرف سوخت می‌تواند به درآمد قابل پیش‌بینی پروژه تبدیل شود و بخشی از ریسک سرمایه‌گذار را کاهش دهد.
● دولت و سیاست‌گذاران می‌توانند با حمایت از پایلوت‌های معتبر، تسهیل همکاری فناورانه و عملیاتی کردن ظرفیت‌های قانونی صرفه‌جویی، این مسیر را تقویت کنند. شرکت‌های دانش‌بنیان و سازندگان، توان تبدیل نیاز به محصول را دارند؛ سرمایه‌گذاران می‌توانند توسعه محصول و اجرای پروژه را پشتیبانی کنند؛ و راه‌آهن، میدان کاربرد و ارزیابی را فراهم می‌کند. رقابت بر سر انرژی آینده، از تصمیم‌های امروز آغاز می‌شود. برای راه‌آهن ایران، آغاز سنجیده از لکوموتیوهای مانوری، خدمات منتخب حومه‌ای و واگن‌های مولد برق، همراه با توسعه خورشیدی و ذخیره‌سازی در ایستگاه‌ها و دپوها، می‌تواند نیاز عملیاتی را به بازار نوآوری تبدیل کند./ اقتصاد سرآمد