صنایع دستی پیوند میان زمین و هنر است؛ جایی که ماده خام، با لمسِ دستان هنرمندان از خاک و چوب و تار و پود، به معنا و هویت بدل میشود. هر قطعه صنایع دستی، داستانی است که با عشق ساخته شده، از ظرافتِ نقشهای میناکاری گرفته تا گرمایِ بافتِ یک محصول پشمی؛ صنایع دستی یعنی هنرِ ایستادگی در برابر زمان. وقتی یک اثر دستساز را به خانه میبرید، شما فقط یک شیء نمیخرید، بلکه بخشی از تاریخ و هنر یک هنرمند را با خود همراه میکنید. هنرِ دست، هنرِ جان است.
دستان هنرمند مردمان این سرزمین صنایعی را خلق میکنند که نه تنها شهره آفاق و فخر و مباهات است جلوه ای از هویت و فرهنگ کشور را به نمایش می گذارد و میتواند نقش بسزایی در رشد اقتصادی داشته باشد.
به گفته بهروز ندایی سرپرست معاونت صنایع دستی کشور، صادرات صنایع دستی در سال های گذشته مطلوب بوده به طوری که سال گذشته بیش از۱۲۰ میلیون دلار صنایع دستی هنرمندان این مرز و بوم به صورت رسمی و تعداد بیشماری به روش های مختلف نظیر چمدانی و ارسال از طریق پست به خارج از کشور صادر شده است. اگرچه به اذعان این مسئول صادرات صنایع دستی در سالهای گذشته مطلوب بوده اما در برابر ظرفیت بالای این صنعت صادرات آن چشمگیر نبوده است.
صنعتگران همچنان با چالشهای بسیاری در زمینه تولید و صادرات مواجهاند و بر این باورند تا زمانی که این چالشها برطرف نشود شاهد توسعه صنایعدستی نخواهیم بود.
مدیرکل تجاریسازی صنایع دستی هم با توجه به فعالیت ۶۲۰ هزار هنرمند در ۲۹۹ رشته صنایع دستی معتقد است که باید در کشور ساختارهای قوی و اساسی مانند شرکتها و مجموعههایی که بتوانند به صورت تخصصی وظیفه بازاریابی و صادرات محصولات را بر عهده بگیرند، ایجاد شود.
به گفته فرزاد اوجانی، تاکنون سرمایهگذاری جدی در حوزه صنایع دستی، بهویژه در بخش صادرات انجام نشده و یکی از وظایف اصلی دولت، تسهیلگری و تشویق سرمایهگذاری در این بخش است، اگرچه طی حدود ۱۵ ماه گذشته، اقدامات لازم برای تشکیل «شرکت توسعه صنایع دستی و هنرهای سنتی ایران» انجام شده است.
وی افزود: این شرکت با سرمایه اولیه سرمایهگذاران و در قالب سهامی عام، زیرمجموعه وزارت تعاون فعالیت خواهد کرد و پیشبینی میشود مراحل نهایی آن بهزودی انجام شود. پس از تشکیل مجمع این شرکت، تعداد زیادی از هنرمندان میتوانند سهامدار آن شوند تا علاوه بر حضور در زنجیره اقتصادی، از منافع توسعه بازار و صادرات بهرهمند شوند.
اوجانی درباره دغدغه فعالان صنایع دستی درباره سود حاصل از صادرات تصریح کرد: برای کاهش این نگرانیها، تقویت اتحادیهها و تشکلهای حرفهای در استانها اهمیت زیادی دارد. این تشکلها میتوانند به عنوان سرمایهگذاران مستقل در کنار این شرکت و سایر مجموعههای اقتصادی وارد عمل شوند.
مدیرکل تجاریسازی صنایع دستی افزایش سرمایهگذاری در حوزه صنایع دستی، ایجاد شبکههای حرفهای صادرات و حضور قدرتمندتر در بازارهای جهانی را از برنامههای اصلی اداره کل تجاری سازی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری وصنایع دستی برای توسعه صادرات صنایع دستی عنوان کرد.
اگرچه هنرمندان صنایع دستی سالها مورد بی مهری قرار گرفته اند و بازار این هنر صنعت آنطور که باید رونق نداشته اما هنرمندان تمام تلاش خود را به کار گرفته بودند تا به هر نحوی محصولات خود را در غرفه ها با به صورت دستفروشی و صادرات چمدانی بفروش برسانند تا چرخ زندگی اشان بچرخد که با شروع آشوب های داخلی، جنگ ۱۲ روزه، جنگ رمضان و قطعی اینترنت فروش حداقلی آنها به صفر رسید. در سایه جنگ بر هنر و فرهنگ کشور نیز برخی از کارگاههای صنایع دستی در نقاطی از کشور آسیب دید و اقتصاد و بازار صنایع دستی کشور بیش از پیش مخدوش شد.
صنایع دستی؛ زبانِ خاموشِ تاریخ با رنگ و لعابِ اصالت
به گفته سرپرست معاونت صنایع دستی کشور، تاکنون ۱۲۲ کارگاه صنایع دستی که در حمله رژیم صهیونیستی و آمریکا آسیبدیده شناسایی شده و بیشترین تعداد کارگاههای صنایع دستی آسیبدیده مربوط به استانهای زنجان، اصفهان و کردستان است.
بهروز ندایی با بیان اینکه همکاران ما در استانها در حال تکمیل فرآیند شناسایی و ثبت اطلاعات هستند تا وضعیت واحدهای متضرر به صورت دقیق مشخص شود و اقدامات حمایتی لازم برای آنها انجام گیرد، ادامه داد: بخشی از فعالان این حوزه علاوه بر آسیبهای اقتصادی، شرایط دشواری را پشت سر گذاشتهاند و حمایت از هنرمندان و تولیدکنندگان آسیبدیده در دستور کار قرار دارد.
وی تصریح کرد: کاهش حضور گردشگران، بهویژه گردشگران خارجی آسیب قابل توجهی به بازار صنایع دستی وارد کرد؛ چراکه بخش مهمی از فروش محصولات صنایع دستی در مناطق گردشگری، از طریق حضور و خرید گردشگران انجام میشود.
سرپرست معاونت صنایع دستی کشور، با اشاره به تأثیر شرایط اخیر بر حوزه گردشگری و صنایع دستی گفت: در حوزه گردشگری، بهویژه در مناطق جنوبی کشور، برخی مراکز اقامتی با کاهش شدید فعالیت مواجه شدند و در بعضی نقاط میزان پذیرش گردشگر به نزدیک صفر رسید. در مقایسه با سالهای گذشته، میزان حضور گردشگران در برخی جزایر از حدود ۸۰ درصد به میانگین نزدیک به ۲۰ درصد کاهش پیدا کرد و این موضوع به صورت مستقیم بر صنایع دستی اثر گذاشت.
ندایی ادامه داد: برآوردها نشان میدهد گردش مالی مستقیم و غیرمستقیم حوزه صنایع دستی در کشور حدود ۱.۲ همت است و کاهش تعداد خریداران و گردشگران، تاثیر قابل توجهی بر فعالیت هنرمندان این حوزه داشته است. اگر مانند سالهای گذشته شاهد حضور گسترده گردشگران در استانهایی مانند هرمزگان بودیم، میزان فروش صنایع دستی نیز افزایش پیدا میکرد، اما این اتفاق به دلیل شرایط موجود رخ نداد.
پرداخت ۲.۳ همت تسهیلات به صنعتگران
به گفته سرپرست معاونت صنایع دستی کشور، با توجه به خسارت یک هزار میلیارد تومانی که به دلیل عدم فروش و آسیب به کارگاهها در «جنگ رمضان» به این حوزه وارد شد، در دو ماه گذشته ۲.۳ هزار میلیارد تومان تسهیلات با بهره چهار درصد به ۱۸ هزار فعال صنایع دستی پرداخت شد تا بخشی از زیانهای وارده جبران شود.
بهروز ندایی از فعالیت بیش از ۶۲۳ هزار شاغل در حوزه صنایع دستی خبر داد و افزود: از این تعداد ۵۰۸ هزار نفر از هنرمندان زن و ۱۱۵ هزار نفر مرد هستند که در ۱۸ رشته صنایع دستی فعالیت میکنند. این در حالی است که از نظر تعداد فعالان، بیشترین فراوانی مربوط به هنرمندان رشتههای «بافتهای داری» و «بافت غیر دارای» با ۱۵۸ هزار نفر و پس از آن هنرمندان صنایع چوبی و حصیری به ترتیب با ۱۴۴ و ۱۴۲ هزار هستند.
به گفته وی، تولیدات صنایع دستی به سمت کاربردی شدن حرکت کرده است؛ بهگونهای که بیش از ۶۰ تا ۷۰ درصد تولیدات علاوه بر جنبه هنری، کاربرد مصرفی دارند و این موضوع هم در بازار داخلی و هم در حوزه صادرات صنایع دستی اهمیت زیادی دارد.
ندایی درباره اقدامات انجامشده برای حمایت و تسهیل خدماترسانی به فعالان صنایع دستی توضیح داد: در سالهای گذشته حوزه صنایع دستی، میراث فرهنگی و گردشگری به طور معمول در زیرمجموعه حمایتهای سایر دستگاهها تعریف میشد، اما در قانون برنامه هفتم پیشرفت، برای نخستین بار به صورت مشخص به وظایف وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی اختصاص پیدا کرد. در این قانون، موضوعاتی همچون ایجاد اشتغال، آموزش و توسعه صادرات برای وزارت میراث فرهنگی تعریف شده است، البته در اجرای این قانون نواقصی وجود دارد و ما اصلاحات پیشنهادی خود را آغاز کردهایم.
وی با اشاره به ایرادات موجود در ماده ۸۳ قانون برنامه هفتم اظهار کرد: در این ماده موضوع رشد اقتصادی به صورت کلی با عدد هشت درصد مطرح شده، اما مشخص نشده سهم حوزه صنایع دستی در این رشد چه میزان است. همچنین سهم صنایع دستی و فرش در حوزه صادرات نیز باید به صورت دقیق تعیین شود تا مشخص باشد چه میزان از ظرفیت صادرات مربوط به فعالان این حوزه است. در همین زمینه پیشنهادات اصلاحی را به مجلس شورای اسلامی و سازمان برنامه و بودجه ارسال کردهایم و پیگیر هستیم تا سهم صنایع دستی در شاخصهای اشتغال و صادرات به شکل شفاف مشخص شود.
سرپرست معاونت صنایع دستی کشور همچنین از تشکیل تشکلهای حرفهای در حوزه صنایع دستی خبر داد و گفت: موضوع تشکیل تشکلهای تخصصی از اقدامات مهمی است که در برنامه هفتم مورد توجه قرار گرفته است، پس از تشکیل تشکلهای حرفهای در استانها، برنامه تشکیل تشکل ملی این حوزه نیز در دستور کار قرار خواهد گرفت.
ندایی با اشاره به افزایش حمایتهای مالی از فعالان این حوزه تصریح کرد: تا سال گذشته تسهیلات صنایع دستی و بومگردیها در قالبهای مختلف مانند مشاغل خانگی و سایر طرحها ارائه میشد، اما با پیگیریهای انجامشده این حوزه به صورت مستقل در ردیف حمایتها قرار گرفت و اکنون وزارت میراث فرهنگی در کنار وزارت جهاد کشاورزی و وزارت صنعت، معدن و تجارت از دستگاههای اصلی دریافتکننده این تسهیلات است.
ساماندهی بازارچههای صنایع دستی
به گفته سرپرست معاونت صنایع دستی کشور، ساماندهی بازارچههای صنایع دستی از دیگر برنامههای مهم این معاونت است. در سه ماه گذشته موضوع ساماندهی بازارچههای صنایع دستی در کشور آغاز شده و ۹۸ بازارچه صنایع دستی در برنامه ساماندهی و توسعه قرار گرفتهاند.
ندایی اضافه کرد: مقرر شده مدیریت و بهرهبرداری از بازارچههای صنایع دستی را به فعالان این حوزه واگذار کنیم. هر فرد یا مجموعهای از فعالان صنایع دستی که درخواست داشته باشد و شرایط لازم را رعایت کند، میتواند در این زمینه فعالیت کند.
وی ادامه داد: تلاش میکنیم در بازارچههایی که در اختیار شهرداریها قرار دارد، زمینه توسعه و تقویت حضور فعالان صنایع دستی فراهم شود تا تکلیف بازار صنایع دستی کشور به شکل مشخصتری دنبال شود.
ندایی همچنین از اجرای طرح هوشمندسازی بازارچهها، نمایشگاهها، نحوه ثبتنام فعالان و مدیریت تشکلها خبر داد و گفت: فعالان صنایع دستی میتوانند از این ظرفیت برای ساماندهی فعالیتهای خود استفاده کنند.
وی تاکید کرد: هدف اصلی توسعه صنایع دستی، علاوه بر افزایش صادرات، ایجاد اشتغال پایدار برای هنرمندان و فعالان این حوزه است. تلاش میکنیم با تقویت بازار داخلی و خارجی، زمینه رونق بیشتر این بخش فراهم شود.
۳۰ هزار هنرمند صنایع دستی بیمه هستند
به گفته سرپرست معاونت صنایع دستی کشور، ۳۰ هزار نفر از هنرمندان و فعالان این حوزه تحت پوشش بیمه قرار دارند و دولت سالانه سهم قابل توجهی از حق بیمه آنان را پرداخت میکند.
ندایی با تاکید بر اینکه دولت سالانه برای هر فرد ۶۰ میلیون حق بیمه پرداخت میکند، افزود: اکنون بخشی از حق بیمه فعالان صنایع دستی با مشارکت دولت پرداخت میشود و این روند ادامه دارد، اما با توجه به افزایش هزینهها و شرایط اقتصادی، نیاز است این امر به بخش خصوصی واگذار شود تا این هزینهها در بخشهای زیر ساختی صرف شود.
روز ۲۰ خرداد روز صنایع دستی نامگذاری شده است.
انتهای خبر
