این روزها در همهی رسانه ها اسم دالان زنگزور را می شنویم. مقامات ایرانی، ترسیم دوباره مرزها را «خط قرمز» دانستند و نسبت به ایجاد این کریدور واکنش نشان دادند. اما واقعا زنگزور کجاست و چه اهمیتی دارد؟ کمتر از ۵ دقیقه زمان می برد تا این نوشتار را بخوانید و اطلاعات دقیق و جامعی از زنگزور به دست آورید.
زنگزور، نام منطقهای کوهستانی در قفقاز جنوبی است که در حال حاضر بین کشورهای ارمنستان و آذربایجان تقسیم شده است. این منطقه به دلیل تاریخ پیچیده و اهمیت ژئوپلیتیکیاش، مورد توجه کشورهای مختلف در طول تاریخ بوده است. زنگزور شامل بخشهای مختلفی است که از نظر تاریخی، جغرافیایی و سیاسی اهمیت خاصی دارند.
موقعیت جغرافیایی و تقسیمات
– زنگزور غربی: بخش عمدهای از این منطقه در حال حاضر در استان سیونیک (Syunik) ارمنستان واقع شده است.
– زنگزور شرقی: این بخش در نخجوان و مناطق تحت کنترل آذربایجان قرار دارد.
اهمیت استراتژیک زنگزور
- اتصال بین ارمنستان و ایران:
– منطقه زنگزور به عنوان پل جغرافیایی بین ارمنستان و ایران عمل میکند و از نظر اقتصادی و تجاری برای هر دو کشور اهمیت دارد. از طریق استان سیونیک، ارمنستان به مرزهای ایران دسترسی دارد.
- مسیرهای ترانزیتی و ارتباطی:
– زنگزور در تقاطع مسیرهای مهم ترانزیتی قرار دارد. یکی از پروژههای بزرگ مرتبط با این منطقه، کریدور زنگزور است که آذربایجان و ترکیه تلاش دارند برای اتصال نخجوان به آذربایجان اصلی ایجاد کنند. این کریدور اهمیت اقتصادی و استراتژیک بالایی دارد و با مناقشات ژئوپلیتیکی منطقه ارتباط دارد.
- تاریخچه مناقشات:
– در طول قرنهای گذشته، زنگزور مورد مناقشه بین ارمنیان و آذریها بوده است. به ویژه پس از فروپاشی شوروی و مناقشات قرهباغ، این منطقه به محل درگیریهای سیاسی و نظامی تبدیل شد.
- پروژههای مرتبط با انرژی:
– منطقه زنگزور به دلیل نزدیکی به مسیرهای انرژی قفقاز جنوبی، نقش مهمی در انتقال گاز و نفت از منطقه دریای خزر به اروپا و سایر بازارها دارد.
مناقشه زنگزور
اختلافات بین ارمنستان و آذربایجان در مورد زنگزور همچنان ادامه دارد. آذربایجان به دنبال ایجاد کریدوری است که بتواند نخجوان (جمهوری خودمختار مرتبط با آذربایجان) را به مناطق اصلی خود متصل کند. در مقابل، ارمنستان به این کریدور مشکوک است و آن را تهدیدی برای تمامیت ارضی خود میداند.
کریدور زنگزور یکی از موضوعات حساس ژئوپلیتیکی در منطقه قفقاز جنوبی است که نگرانیهای ایران را برانگیخته است. این کریدور در صورت تحقق، جمهوری خودمختار نخجوان (وابسته به آذربایجان) را از طریق منطقه زنگزور در جنوب ارمنستان به سرزمین اصلی آذربایجان متصل میکند. این طرح پس از جنگ دوم قرهباغ در سال ۲۰۲۰ و توافق آتشبس میان آذربایجان و ارمنستان مطرح شد و اکنون یکی از مسائل مهم در روابط منطقهای به شمار میرود.
دلایل نگرانی ایران از کریدور زنگزور
- تغییرات در مرزهای ایران و ارمنستان:
– کریدور زنگزور میتواند مرز زمینی ایران با ارمنستان را تحت تأثیر قرار دهد. ایران مرز مشترکی با ارمنستان دارد که از نظر راهبردی اهمیت دارد، زیرا این مرز تنها راه دسترسی ایران به قفقاز و اروپاست. در صورت ایجاد کریدور، این مرز کوتاهتر میشود یا حتی ممکن است از لحاظ امنیتی تحت فشار قرار بگیرد.
– از دید ایران، هرگونه تغییر در این مرز یا کاهش دسترسی به ارمنستان به معنای محدود شدن دسترسی ایران به بازارهای شمالی و همچنین کاهش نفوذ ژئوپلیتیکی آن در منطقه است.
- افزایش نفوذ ترکیه و آذربایجان:
– ترکیه و آذربایجان از حامیان اصلی این کریدور هستند. ترکیه، با این کریدور، میتواند به راحتی از طریق نخجوان به آذربایجان و حتی دریای خزر و آسیای مرکزی دسترسی پیدا کند. این مسئله میتواند به افزایش نفوذ ترکیه و آذربایجان در منطقه قفقاز منجر شود، که برای ایران نگرانکننده است.
- تهدیدات اقتصادی و تجاری:
– ایجاد این کریدور ممکن است مسیرهای تجاری بین ایران و قفقاز را به طور قابل توجهی تغییر دهد و دسترسی مستقیم ایران به ارمنستان و بازارهای روسیه را کاهش دهد. از آنجا که ایران از مسیر ارمنستان برای تجارت با اروپا استفاده میکند، هر تغییری در این مسیر ممکن است تأثیر منفی بر تجارت خارجی ایران داشته باشد.
- امنیت منطقهای:
– ایران نگران است که این کریدور میتواند به بیثباتی بیشتر در منطقه قفقاز جنوبی منجر شود. بروز هرگونه درگیری مجدد بین ارمنستان و آذربایجان یا ورود خارجیها به منطقه، مانند ناتو یا اسرائیل، میتواند تهدیدات امنیتی برای ایران ایجاد کند.
- استقلال ارمنستان:
– ایران از دیرباز روابط نزدیکی با ارمنستان داشته است و این کشور به عنوان یک متحد استراتژیک در منطقه قفقاز برای ایران به شمار میرود. هر گونه کاهش قدرت یا کنترل ارمنستان بر مناطق حساس استراتژیک، مانند زنگزور، ممکن است باعث تضعیف موقعیت ارمنستان در منطقه شود و در نتیجه نفوذ ایران نیز کاهش یابد.
اقدامات ایران در مواجهه با کریدور زنگزور
– دیپلماسی فعال: ایران به طور مداوم بر تمامیت ارضی ارمنستان تأکید کرده و مخالفت خود را با هرگونه تغییر در مرزهای بینالمللی منطقه اعلام کرده است.
– روابط اقتصادی با ارمنستان: ایران تلاش کرده است روابط اقتصادی و تجاری خود را با ارمنستان تقویت کند تا از این طریق منافع خود را در منطقه حفظ کند.
– حفظ امنیت مرزی: نیروهای مرزی ایران در استانهای شمالغربی کشور (آذربایجان شرقی و اردبیل) تقویت شدهاند تا هرگونه تحرکات نظامی یا تغییرات ناگهانی در منطقه زیر نظر قرار گیرند.
