در حالی که دولت چهاردهم تلاش کرده با رویکردی معتدل‌تر، بخشی از محدودیت‌های اینترنتی را کاهش دهد، شکایت برخی چهره‌های سیاسی تندرو به دیوان عدالت اداری باعث شد به صورت موقت اجرای مصوبات «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی کشور» را متوقف کند. این اتفاق نشان می‌دهد که مسئله اینترنت در ایران همچنان محل جدال دو نگاه متفاوت به حکمرانی است؛ نگاهی که توسعه ارتباطات و دسترسی آزاد را لازمه اقتصاد و جامعه امروز می‌داند و نگاهی که اولویت اصلی را کنترل و محدودسازی می‌بیند. خبرگزاری میزان، در گزارشی به نقل از دیوان عدالت اداری نوشته است که «با دستور موقت دیوان عدالت اداری به دلیل بررسی غیر قانونی بودن ساختار ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی کشور دستورات و مصوبات ان تا زمان رسیدگی قانونی قابل اجرا نیست.» «انتخاب» هم گزارش داده که ۴ نفر شاکی حقیقیِ «توقف اتصال اینترنت بین‌الملل» هستند. دیوان عدالت اداری از مراجع قضایی در کشورمان است که افراد می‌توانند از تصمیم‌های دولت یا ماموران دولتی به آنجا شکایت کنند. این ۴ نفر که گرایش سیاسی آن‌ها کاملاً مشخص است و تحت راهبری یک مقام ابقا شده‌ی دولت رییسی، دست به شکایت زده‌اند، عبارتند از کامیار ثقفی، رضا تقی پور، رسول جلیلی و محمد حسن انتظاری. رسول جلیلی، از طراحان این شکایت و چهره نزدیک به سعید جلیلی، پیش از این در دی ماه ۱۴۰۳ در واکنش به اقدامات دولت درباره دسترسی آزاد به پلتفرم‌ها نوشته بود: «زهری نوش جانمان شد.»
هرگز موافق باز شدن اینترنت نبودم
رضا تقی‌پور، عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی که پیش از این هم مواضع موافق محدودیت اینترنت داشته، با انتشار پستی در ویراستی علت طرح شکایت در دیوان عدالت اداری را توضیح داده و اعلام کرد «هرگز موافق قطع اینترنت نیستم» برخلاف اخبار منتشرشده، شکایت اینجانب در هفته گذشته بابت تاسیس نهاد موازی فراقانونی جدید بود که حکم دیوان عدالت اداری هم کاملا شفاف اعلام شد.» او در ادامه این پست نیز نوشته است: «هرگز موافق قطع اینترنت نبوده و نیستم چون بعضی کسب و کارها آسیب جدی می‌بینند. البته آن بخش ناامن و جاسوسی آن که مورد استفاده عملیات تروریستی ترکیبی دشمن قرار گرفته و می‌گیرد باید کنترل و با آن مقابله شود…» این شورای عالی فضای مجازی همچنین مدعی شده است که حتی اگر موضوع قطعی اینترنت در شورا هم مطرح می‌شد، او موافق بازگشت اینترنت بود: «چنانچه این امر در شورای عالی فضای مجازی نیز به رأی گذاشته شود همین رأی را اعلام خواهم کرد. در موضوعات امنیت ملی همه تابع نظر شعام هستیم.»
در جهان امروز، اینترنت دیگر صرفاً بستری برای سرگرمی یا ارتباطات شخصی نیست. بخش بزرگی از اقتصاد، آموزش، کسب‌وکار، خدمات بانکی، سلامت و حتی روابط اجتماعی بر پایه اینترنت شکل گرفته است. به همین دلیل هرگونه اختلال یا محدودیت گسترده در این حوزه، مستقیماً بر زندگی روزمره مردم اثر می‌گذارد. تجربه ماه‌های گذشته نیز نشان داد که محدودیت‌های شدید اینترنتی، علاوه بر پیامدهای اجتماعی، هزینه‌های اقتصادی قابل توجهی به کشور تحمیل می‌کند. افزایش استفاده از ابزارهای دور زدن فیلترینگ، رشد بازار غیررسمی فروش VPN و بالا رفتن هزینه دسترسی آزاد به اینترنت، بخشی از این پیامدها بود. در چنین شرایطی، طبیعی است که بخش مهمی از جامعه، به‌ویژه صاحبان کسب‌وکارهای اینترنتی، دانشجویان، پژوهشگران و فعالان حوزه فناوری، از بازگشت اینترنت به وضعیت عادی استقبال کنند.
شکاف میان دو نگاه به فضای مجازی
تحولات اخیر نشان می‌دهد که در موضوع اینترنت، نوعی شکاف فکری و مدیریتی وجود دارد. از یک سو، دولت چهاردهم تلاش کرده با اتخاذ مواضعی هم راستا با اکثریت مردم، از تشدید محدودیت‌ها جلوگیری کند. مسعود پزشکیان پیش از این بارها تأکید کرده بود که دسترسی به اینترنت آزاد را بخشی از حقوق شهروندی می‌داند و وعده داده بود در برابر گسترش فیلترینگ مقاومت کند. در مقابل، گروهی از منتقدان همچنان معتقدند که محدودسازی بیشتر اینترنت و کنترل ارتباطات بین‌المللی، راهکار مناسب‌تری برای مدیریت فضای مجازی است. اینترنت به بخشی جدایی‌ناپذیر از زیست روزمره مردم تبدیل شده است. میلیون‌ها نفر معیشت، آموزش و ارتباطات خود را بر بستر فضای آنلاین تعریف کرده‌اند و هر تصمیمی درباره محدودیت اینترنت، مستقیماً بر زندگی آن‌ها اثر می‌گذارد.
پزشکیان «امنیت‌سازترین» تصمیم ممکن را گرفت
مدیریت فضای مجازی در همه کشورها با چالش‌هایی همراه است و دغدغه‌های امنیتی نیز قابل انکار نیست. اما مسئله اصلی، چگونگی ایجاد تعادل میان امنیت، آزادی دسترسی و نیازهای اجتماعی و اقتصادی جامعه است. تجربه سال‌های اخیر نشان داده که سیاست‌های سختگیرانه و محدودسازی گسترده، نه تنها نتوانسته استفاده از اینترنت جهانی را متوقف کند، بلکه باعث گسترش استفاده از ابزارهای غیررسمی و افزایش نارضایتی عمومی شده است. اظهارات سیدستار هاشمی، وزیر ارتباطات، نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است؛ جایی که او تأکید می‌کند «نگاه قیم‌مآبانه به کاربران اینترنت، با واقعیت جامعه امروز سازگار نیست.» جامعه ایران، به‌ویژه نسل جوان، اینترنت را بخشی از زندگی عادی خود می‌داند و انتظار دارد سیاست‌گذاری‌ها نیز متناسب با تحولات اجتماعی و فناوری روز انجام شود. مشاور اجتماعی رئیس‌جمهوری با اشاره به اقدام دولت برای بازگشایی اینترنت بین‌الملل، تأکید کرد: رفع محدودیت اینترنت یک «بایدِ بنیادین» بود و پزشکیان، «امنیت‌سازترین» تصمیم ممکن را گرفت. علی ربیعی نیز در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس با اشاره به تصمیم رئیس‌جمهوری برای بازگشایی اینترنت بین‌الملل، نوشت: «در جهان آشوب‌زده و فشارهای ظالمانه‌اش، و در میان برخی کج‌فهمی‌ها و بداخلاقی‌های داخلی، حضور رئیس‌جمهوری فروتن، صادق و پیراسته از تمایلات نفسانی، غنیمتی برای امروز ایران است که بی‌هیاهو برای مردم می‌کوشد. حل مسئله بدون منازعه، الگویی است که باید پاس داشته شود. معتقدم رییس‌جمهور پزشکیان، امروز، «امنیت‌سازترین» تصمیم ممکن را گرفت. رفع محدودیت اینترنت یک «بایدِ بنیادین» بود؛ مایه تأسف است که صداوسیما در صف اول هجمه به این تصمیم ایستاده است.»
قرار است رئیس‌جمهوری صدای مردم را بشنود
یک نظرسنجی به تازگی منتشر شده با عنوان «سیاست در قبال اینترنت پس از جنگ» که ۵۱.۲ مردم تاکید کرده اند اینترنت به روال سابق (قبل از دی ماه ۱۴۰۴) برگردد، ۳۷.۷ درصد موافق این موضوع بودند اینترنت بدون هیچ محدودیتی وصل شود، و فقط ۸.۲ با محدودیت و قطعی اینترنت موافق بودند. همچنین در نظرسنجی دیگر درباره تاثیر عدم دسترسی به اینترنت بین الملل در زندگی کاربران اینترنت، حدود ۸۳ درصد مردم و مشارکت کنندگان در این نظرسنجی به تاثیر محدودیت های اینترنت در تعطیلی مشاغل و تاثیر گذاری بر کسب و کارها، کاهش فعالیت های علمی و آموزشی، عدم اطلاع کافی از اخبار جهان، کاهش ارتباط اعضای خانواده و آشناسان، کاهش سرگرمی و گشت در شبکه های اجتماعی رای داده بودند و فقط ۱۶.۴ درصد از شرکت کنندگان باور داشتند که قطعی و محدودیت های اینترنت بی تاثیر بوده است. روز گذشته محمدجعفر قائم‌پناه، معاون اجرایی رئیس‌جمهوری با انتشار نتایج نظرسنجی از مردم درباره اقدام متناسب دولت در زمینه تصمیم‌گیری برای اینترنت، نوشت: «قرار است رئیس‌جمهوری صدای مردم را بشنود.»/آرمان امروز
