توسعه امید ملی و آینده‌ مندی سیاسی ؛ ضرورتی برای ایران امروز

در این چارچوب، موضوع «توسعه امید ملی و آینده‌مندی سیاسی» مطرح می‌شود. هرچند زیربنای این بحث، امید ملی است، اما از آنجا که شاخص‌های سیاسی و اجتماعی نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری و تقویت امید دارند، می‌توان از مفهوم «آینده‌مندی سیاسی» نیز سخن گفت؛ مفهومی که بر باور جامعه به وجود آینده‌ای روشن، قابل پیش‌بینی و همراه با امکان پیشرفت و نقش‌آفرینی تأکید دارد.
یکی از مهم‌ترین معیارهای سنجش امید، رضایت از زندگی و احساس خوشبختی و نیک‌بختی اجتماعی است. این رضایت زمانی شکل می‌گیرد که جامعه در شاخص‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی از وضعیت مطلوبی برخوردار باشد و نظام سیاسی نیز عملکردی کارآمد و قابل قبول ارائه دهد. در چنین شرایطی، امید سیاسی نیز تقویت می‌شود و شهروندان نسبت به آینده احساس اطمینان بیشتری پیدا می‌کنند.
آینده‌مندی سیاسی به این معناست که افراد جامعه باور داشته باشند آینده، افق گشایش، پیشرفت و امکان اثرگذاری را پیش روی آنان قرار می‌دهد. زمانی که شهروندان احساس کنند می‌توانند در آینده در عرصه‌های اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی نقش‌آفرین باشند، سرمایه اجتماعی نیز تقویت خواهد شد. جامعه ایران نیز در شرایط کنونی، به‌ویژه پس از پشت سر گذاشتن بحران‌ها و جنگ، بیش از هر زمان دیگری به تقویت امید ملی نیاز دارد. از آنجا که امید، پیش‌ران توسعه ملی و عامل حرکت به سوی پیشرفت است، عبور از فرسایش امید و حرکت به سمت مهندسی امید ملی ضرورتی انکارناپذیر به نظر می‌رسد.
در این مسیر، حتی می‌توان از تدوین «منشور امید ملی» سخن گفت؛ سندی که مسئولیت‌های دستگاه‌های مختلف را در زمینه تقویت امید اجتماعی مشخص کند و زمینه اجرای سیاست‌های مؤثر در این حوزه را فراهم آورد.
نکته مهم آن است که امید باید بر واقعیت استوار باشد. آینده‌مندی سیاسی نیز بدون واقع‌گرایی معنا نخواهد داشت. نمی‌توان جامعه را با وعده‌هایی امیدوار کرد که امکان تحقق ندارند؛ بلکه امید زمانی پایدار و مؤثر خواهد بود که بر پایه واقعیت‌ها، ظرفیت‌های موجود و چشم‌اندازی قابل دستیابی شکل گرفته باشد.
در شرایطی که جامعه بیش از هر زمان دیگری به بازسازی سرمایه اجتماعی و تقویت امید ملی نیاز دارد، شکل‌گیری امید بر پایه واقعیت، ضرورتی انکارناپذیر است. بسیاری از کارشناسان بر این باورند که امید زمانی می‌تواند به افزایش اعتماد سیاسی و مشارکت اجتماعی منجر شود که بر مبنای واقعیت‌های موجود، ظرفیت‌های کشور و برنامه‌های قابل تحقق بنا شده باشد، نه بر اساس وعده‌هایی که امکان تحقق آن‌ها وجود ندارد.
اسماعیل سیاح، استاد دانشگاه و کارشناس مسائل سیاسی، در گفت‌وگو با روزنامه آرمان امروز با تأکید بر اینکه امید و اعتماد سیاسی رابطه‌ای مستقیم و متقابل با یکدیگر دارند، اظهار کرد: اعتماد سیاسی زمانی شکل می‌گیرد که شهروندان احساس کنند میان سخنان مسئولان، تصمیمات حاکمیتی و واقعیت‌های زندگی روزمره آنان همخوانی وجود دارد. اگر این پیوند تضعیف شود، سرمایه اجتماعی نیز به‌تدریج فرسایش پیدا می‌کند و امید جای خود را به بی‌اعتمادی خواهد داد.
وی با بیان اینکه امید مبتنی بر واقعیت یکی از مهم‌ترین الزامات حکمرانی کارآمد است، افزود: جامعه امروز بیش از آنکه به شعار نیاز داشته باشد، به مشاهده نتایج ملموس سیاست‌ها احتیاج دارد. هر اندازه وعده‌ها با توان اجرایی کشور، امکانات موجود و برنامه‌ریزی‌های دقیق هماهنگ‌تر باشند، اعتماد عمومی نیز تقویت خواهد شد. در مقابل، طرح انتظارات غیرواقع‌بینانه یا وعده‌های غیرقابل تحقق، نه‌تنها امیدآفرین نیست، بلکه موجب کاهش اعتماد سیاسی نیز می‌شود.
این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه آینده‌مندی سیاسی بر پایه واقع‌گرایی شکل می‌گیرد، تصریح کرد: شهروندان باید نسبت به آینده احساس امنیت، ثبات و امکان پیشرفت داشته باشند. زمانی که افراد باور کنند می‌توانند در آینده برای بهبود وضعیت اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی خود نقش‌آفرین باشند، مشارکت آنان در عرصه‌های مختلف نیز افزایش خواهد یافت و این موضوع به تقویت اعتماد میان جامعه و نظام سیاسی منجر می‌شود.
سیاح ادامه داد: یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های افزایش اعتماد سیاسی، شفافیت در تصمیم‌گیری، پاسخگویی مسئولان و ارائه تصویری واقعی از ظرفیت‌ها و چالش‌های کشور است. مردم زمانی با سیاست‌ها همراه می‌شوند که احساس کنند واقعیت‌ها با آنان در میان گذاشته می‌شود و برنامه‌های ارائه‌شده قابلیت اجرا دارد.
وی تأکید کرد: امید ملی زمانی به موتور محرک توسعه تبدیل می‌شود که مبتنی بر صداقت، واقع‌گرایی و عملکرد مؤثر باشد. اگر جامعه شاهد تحقق تدریجی وعده‌ها و بهبود شاخص‌های مختلف باشد، اعتماد سیاسی نیز تقویت خواهد شد و این اعتماد، زمینه‌ساز افزایش مشارکت عمومی، انسجام اجتماعی و حرکت کشور در مسیر توسعه خواهد بود.
این کارشناس سیاسی در پایان خاطرنشان کرد: سرمایه اجتماعی، امید ملی و اعتماد سیاسی سه مؤلفه جدایی‌ناپذیر هستند. تقویت هر یک از آن‌ها به تقویت دیگری منجر می‌شود و شرط اساسی این چرخه مثبت نیز پایبندی به واقعیت، پرهیز از وعده‌های غیرقابل تحقق و حرکت بر اساس برنامه‌ریزی واقع‌بینانه است./آرمان امروز