به گزارش امید روز: پارس جنوبی به عنوان بزرگ‌ترین میدان گاز مشترک جهان، سال‌هاست که بار اصلی تأمین انرژی، خوراک صنایع پتروشیمی و سوخت زمستانی بخش خانگی کشور را به دوش می‌کشد. با این حال، استهلاک تجهیزات و سپری شدن بیش از دو دهه از عمر عملیاتی نخستین فازهای این مگا‌پروژه ملی، زنگ خطری جدی را برای پایداری تولید به صدا درآورده است. آسیب‌های اخیر در برخی فازها، اگرچه در نگاه نخست یک بحران عملیاتی به شمار می‌رود، اما از منظر کارشناسان اقتصاد انرژی، نمایانگر ضرورت فوری عبور از رویکردهای سنتی نگهداری و ورود به فاز «بازسازی ساختاری» است.
فرشاد مقیمی در جریان بازدید میدانی از بخش‌های آسیب‌دیده، با صراحت به این واقعیت اشاره کرد که این فازها پس از گذشت ۲۰ سال از راه‌اندازی، به‌طور جدی نیازمند اورهال (تعمیرات اساسی) بودند. وی تأکید کرد که شرایط پیش‌آمده هرچند چالش‌هایی را تحمیل کرده، اما بهترین فرصت تاریخی را برای بازسازی بنیادین با استفاده از دانش انباشته مهندسان ایرانی فراهم ساخته است. این تغییر زاویه دید از «بحران‌محوری» به «فرصت‌سازی»، نقطه عطف استراتژی جدید وزارت صمت در حوزه صنایع سنگین و نفت و گاز است.
هم‌افزایی صمت، نفت و بازار پول
بازسازی ابنیه و تجهیزات پیچیده فرآیندی در صنایع بالادستی نفت و گاز، نیازمند سه ضلع حیاتی است: «تخصص فنی»، «صلاحیت کارفرمایی» و «تأمین مالی پایدار». نشست ویژه‌ای که در حاشیه این بازدید با حضور رئیس ایدرو، مدیرعامل بانک تجارت و مدیرعامل شرکت نفت و گاز پارس برگزار شد، دقیقاً هدفمندسازی همین سه ضلع را نشانه رفت.حضور بانک تجارت به عنوان یکی از بازوهای اصلی تأمین مالی بخش انرژی کشور در این جلسه، نشان‌دهنده تغییر مدل تأمین مالی پروژه‌های اضطراری است. در شرایطی که محدودیت‌های بودجه‌ای دولت قطره‌چکانی است، اتصال مستقیم زنجیره تولید (صمت و نفت) به ابزارهای نوین بانکی و تسهیلات سندیکایی، سرعت کار را دوچندان می‌کند. تفاهمات اولیه در این نشست نشان می‌دهد که بسترهای حقوقی و اعتباری لازم برای تأمین قطعات های‌تک و تجهیزات استراتژیک، با حمایت بانک تجارت و هماهنگی کارفرما (نفت و گاز پارس) در کوتاه‌ترین زمان ممکن عملیاتی خواهد شد تا پیمانکاران داخلی دغدغه نقدینگی نداشته باشند.
ایدرو؛ ناظر و مجری نوسازی ملی
سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) به عنوان شناسنامه توسعه صنعتی کشور، همواره در مگاپروژه‌های فازهای پارس جنوبی (از جمله فازهای ۱، ۶، ۷، ۸، ۱۴ و ۱۷ و ۱۸) نقشی کلیدی ایفا کرده است. اکنون در فاز بازسازی نیز این سازمان در جایگاه بازوی اجرایی وزارت صمت، مأموریت یافته تا هماهنگی میان سازندگان تجهیزات داخلی و کارفرمایان نفتی را مدیریت کند.معاون وزیر صمت با تأکید بر هویت ایدرو به عنوان پیشران صنایع راهبردی، اعلام کرد که تمرکز اصلی در این پروژه بر روی «داخلی‌سازی قطعات و تجهیزات استراتژیک» است. به گفته مقیمی، مهندسان ایرانی در سال‌های سخت تحریم، کارنامه موفقی در طراحی، مهندسی معکوس و ساخت پیچیده‌ترین تجهیزات دوار و ثابت فرآیندی (نظیر توربوکمپرسورها، پمپ‌های پیشرفته و مبدل‌های حرارتی خاص) از خود به جای گذاشته‌اند. این تجربه انباشته، اکنون ضامن اصلی ایمنی و پایداری بازسازی پارس جنوبی بدون نیاز به کارشناسان خارجی است.
کاهش وابستگی ارزی؛ فراتر از احیای تولید
یکی از محورهای کلیدی این گزارش تحلیلی، پیامدهای اقتصاد کلانِ تکیه بر ساخت داخل در حوزه نفت و گاز است. بازسازی فازهای پارس جنوبی می‌توانست با نگاهی سنتی و خرید قطعات از بازارهای واسطه‌ای خارجی با هزینه‌های گزاف ارزی انجام شود؛ رویکردی که در شرایط نوسانات ارزی، هزینه تمام‌شده پروژه را غیرقابل پیش‌بینی می‌کرد.اما استراتژی اعلام‌شده از سوی رئیس عامل ایدرو، عبور از این ساختار است. هدف‌گذاری ایدرو تنها بازگرداندن فازها به مدار تولید نیست، بلکه «تعمیق ساخت داخل» و «کاهش وابستگی ارزی» به عنوان دو رکن اصلی پدافند غیرعامل در صنعت انرژی تعریف شده است. ساخت داخل کردن قطعات تحریمی علاوه بر صرفه‌جویی میلیون‌ها دلار ارز، به تقویت شرکت‌های دانش‌بنیان ایرانی و زنجیره تأمین داخلی می‌انجامد. این رویکرد، پایداری بلندمدت شبکه تولید گاز کشور را تضمین کرده و تاب‌آوری ملی را در برابر تکانه‌های بیرونی ارتقا می‌دهد.
گام آخر؛ شمارش معکوس برای بازگشت به شبکه
زمان، حیاتی‌ترین فاکتور در پروژه بازسازی فازهای آسیب‌دیده است. با نزدیک شدن به فصول پرمصرف سال، هر روز تأخیر در بازگشت این فازها به مدار تولید، می‌تواند تراز گاز کشور را تحت تأثیر قرار دهد. از این رو، خروجی عملیاتی جلسه هماهنگی عسلویه، تدوین یک جدول زمان‌بندی فشرده و متعهدانه میان تمامی طرفین پروژه بود.مقیمی در پایان این بازدید، ضمن قدردانی از مجاهدت شبانه‌روزی تیم‌های مهندسی، طراحی و عملیاتی مستقر در کارگاه‌ها، ابراز امیدواری کرد که با هم‌افزایی همه‌جانبه میان وزارت صمت، وزارت نفت و شبکه بانکی، به زودی شاهد بهره‌برداری مجدد و کاملاً ایمن از این فازها باشیم. بازگشت این واحدها به مدار، نه تنها تزریق گاز به شبکه سراسری را تثبیت می‌کند، بلکه نمادی از توانایی تکنولوژیک کشور در هدایت مگاپروژه‌های بحرانی در شرایط تحریم خواهد بود. عسلویه بار دیگر شاهد است که چگونه از دل یک تهدید صنعتی، فرصتی برای بلوغ فناوری ملی متولد می‌شود.
