پلتفرم‌های طلا بدون طلا

واقعیت پشت پرده پلتفرم‌های طلا

رویداد «جنگ ۱۲روزه» نیز واقعیت پشت پرده بسیاری از این پلتفرم‌ها را آشکار کرد. در آن دوره، زمانی که مردم برای فروش طلا به پلتفرم‌ها مراجعه کردند، مشخص شد بسیاری از آن‌ها پشتوانه واقعی ندارند. طبق مصوبه کارگروه، پلتفرم‌ها موظف بودند ۹۰ درصد پشتوانه طلا را در بانک نگه دارند، اما در عمل چنین اتفاقی نیفتاده بود و از این خلأ سوءاستفاده شده بود. در همان زمان، بانک مرکزی برای جلوگیری از التهاب بازار، فروش آنلاین طلا را مسدود کرد، اما حساب‌های پلتفرم‌ها مسدود نشد و بسیاری از آن‌ها نتوانستند پاسخگوی مشتریان باشند. نابسامانی گسترده‌ای شکل گرفت و حتی پس از پایان جنگ نیز گزارش‌هایی منتشر شد که برخی مردم تا مدت‌ها نتوانستند طلای خریداری‌شده یا پول خود را دریافت کنند. این سلسله اتفاقات نشان داد که نبود پشتوانه واقعی، خالی‌فروشی و فعالیت بدون ضابطه نه‌تنها سرمایه مردم را تهدید می‌کند، بلکه می‌تواند کل بازار طلا را دچار بی‌ثباتی کند. این وضعیت به‌خوبی روشن کرد که بدون نظارت سخت‌گیرانه و چارچوب قانونی شفاف، پلتفرم‌های طلا می‌توانند به‌جای تسهیل‌گری، به یکی از عوامل اصلی ایجاد ریسک و نااطمینانی در بازار تبدیل شوند.

رویدادهای ماه‌های گذشته پرده از واقعیتی برداشت که مدت‌ها درباره آن هشدار داده می‌شد: بسیاری از پلتفرم‌های فروش طلا نه سرمایه‌ای از خود داشتند و نه پشتوانه‌ای روشن. عملاً با پول مردم فعالیت می‌کردند و حتی طلایی که به‌عنوان پشتوانه در بانک سپرده‌گذاری شده بود، عیارسنجی نشده و مشخص نبود واقعاً ۱۸ عیار است یا خیر. در جلسات تخصصی نیز گزارش‌هایی مطرح شد که نشان می‌داد در اوج بحران، یکی از این پلتفرم‌ها با کسری بیش از ۱۰۰ کیلوگرم طلا روبه‌رو بوده و در بخش کیف‌پول کاربران نیز چند صد میلیارد تومان کمبود وجود داشته است. چنین ارقامی نشان می‌دهد مدل فعالیت این پلتفرم‌ها تا چه اندازه می‌تواند سرمایه مردم را در معرض خطر قرار دهد.
 

قیمت‌گذاری شبانه از عوامل اصلی التهاب بازار

در کنار این مشکلات، موضوع قیمت‌گذاری شبانه نیز به یکی از عوامل اصلی التهاب بازار تبدیل شده است. با وجود تصویب دستورالعمل ساماندهی این حوزه در هیئت دولت و ابلاغ آن، هنوز بخش‌هایی از این دستورالعمل از جمله نحوه قیمت‌گذاری و ساعات مجاز فعالیت در هیئت مقررات‌زدایی بلاتکلیف مانده است. قرار بود قیمت‌ها بر اساس نرخ اتحادیه تهران تعیین شود، اما در جلسه نهایی وزارت اقتصاد این بند تغییر کرد و همین خلأ باعث شده پلتفرم‌ها همچنان خارج از چارچوب رسمی قیمت‌سازی کنند.

بازار طلا در جهان ساعت کاری مشخصی دارد و قیمت‌ها بر اساس اونس جهانی و نرخ ارز در بازه‌های زمانی معین استخراج می‌شود. اما در ایران، برخی پلتفرم‌ها نیمه‌شب قیمت‌سازی می‌کنند که در دوره جنگ ۱۲روزه به‌وضوح دیده شد. در آن روزها که مردم فروشنده بودند، برخی پلتفرم‌ها قیمت‌ها را پایین‌تر از نرخ مرجع اعلام کردند و بسیاری ناچار شدند دارایی خود را با ضرر بفروشند. این نوع قیمت‌گذاری نه‌تنها سیگنال غلط به بازار می‌دهد، بلکه می‌تواند موجی از التهاب مصنوعی ایجاد کند؛ نمونه‌ای که در سال گذشته و حتی هفته‌های اخیر نیز تکرار شد، زمانی که پس از حذف ارز ترجیحی و افزایش تنش‌های سیاسی، قیمت‌ها نیمه‌شب و به‌طور ناگهانی بالا رفت. در کشور حدود ۶۰ هزار واحد صنفی طلافروشی فعال است و اگر هرکدام بخواهند در هر ساعتی قیمت استخراج کنند، دیگر هیچ معیار مشخصی برای تبعیت از نرخ اتحادیه باقی نمی‌ماند. پلتفرم‌ها نیز باید مانند واحدهای صنفی از نرخ اتحادیه و ساعات کاری رسمی پیروی کنند.

اما در عمل، زمانی که مردم هیجانی خرید می‌کنند، پلتفرم‌ها قیمت را بالا می‌برند و زمانی که مردم فروشنده می‌شوند، قیمت را پایین می‌آورند؛ روندی که دود آن مستقیماً به چشم مردم می‌رود. این رفتارها عملاً بازار کاذب ایجاد کرده و سرمایه را از تولید به سمت سوداگری در حوزه پول و طلا سوق می‌دهد. بنابراین فعالیت پلتفرم‌های فروش طلا بدون نظارت جامع و قانونمند می‌تواند به بی‌ثباتی بازار و آسیب به سرمایه مردم منجر شود. توصیه کارشناسان این است که مردم از خرید طلای آب‌شده حتی به‌صورت فیزیکی پرهیز کنند، زیرا این نوع طلا تنها باید در چرخه تولید جریان داشته باشد و خرید آن بدون تخصص، ریسک بالایی دارد. همچنین اگر قصد خرید یا فروش طلا از طریق پلتفرم‌ها وجود دارد، لازم است قیمت‌ها با نرخ اتحادیه مقایسه شود و معاملات تنها در ساعات رسمی بازار انجام گیرد تا از آسیب‌های احتمالی جلوگیری شود.