مژگان رضازاده افزود: «نسبت زنان در گروههای سنی بالا از مردان بیشتر است یعنی سالمندان زن سهمی بیش از نیمی از جمعیت سالمند دارند، این پدیده دلایل مختلفی از جمله امید به زندگی بالاتر در زنان، مرگومیر بالاتر مردان در سنین میانسالی و دلایل اجتماعی-اقتصادی دارد». اما آماری که او ارائه می دهد، جایی نگران کننده تر می شود که روند روبه رشد پیری در کشور در سراشیبی قرار دارد. رئیس سازمان بهزیستی کشور با بیان اینکه «تنهایی» در بین زنان سالمند جدیتر است، گفت: در همین راستا طرح توانمندسازی ۵۳ هزار زن تنها در ۱۸ استان کشور آغاز شده و این برنامه ادامه خواهد یافت.
تبعات زنانه شدن سالمندی
یک کارشناس حوزه رفاه و سیاستگذاریاجتماعی در گفتوگو با «آرمان امروز» در ارتباط با موضوع سالمندی در ایران میگوید: اینکه اساسا در آستانه سالمندی قرار داریم جملهای اغراقآمیز است، زیرا در حالحاضر در پنجره جمعیتی بوده و بالاترین میزان نیرویفعال را داریم که هیچ استفادهای از آنها در راستای رشد اقتصادی کشور نمیکنیم. این مساله به نظاممدیریتی کشور برمیگردد. البته به دلیل بهبود خدمات بهداشتی میزان امید به زندگی افزایش یافته است. فرشید یزدانی میافزاید: براساس تعریف گذشته از سالمندی سنین ۵۵ و ۶۰ سال سالمند محسوب میشد، اما با تغییرات در حوزه سلامت، رفتار، سبک زندگی سالمندی نیز تعریف نویی میخواهد و سن سالمندی ۷۴ سال در زنان و مردان است. متاسفانه متناسب با این تعریف تغییر قوانین بیمهای و اصلاحات مختلف در صندوق بازنشستگی نداشتهایم. این خطای دولت است، اما هنوز فرصت برای جبران دارد. او میگوید: سالمندی فعال بحث امروز اکثر کشورهای دنیاست. این اصطلاح بدان معناست که وقتی افراد به سنین بالای ۶۵ میرسند میزان کار آنها کمتر و بخشی از هزینه آنها توسط صندوقهای بازنشستگی پرداخت میشود. مساله اول بازتعریف و نگاه به فعالیتهای سالمندی و سالمندی فعال است. در واقع نیازمند برنامهریزی فعال برای ارائه نوع خدمات سلامت، پزشک متخصص سالمندی هستیم، زیرا آنها بیشتر در معرض بیماریهای مختلف هستند و با پایش سلامت سالمندان از بسیاری از بیماریها جلوگیری میکنیم. برای کاهش آسیب سالمندان را کم کنیم و باید مقوله سالمندی در برنامههایی مانند سند ملی و توسعه و بودجه سالیانه کشور لحاظ شود. یزدانی تاکید میکند: مراقبتهای سالمندی زنانه و مردانه ندارد و مانند فقر نیست. البته تعداد زنان شاغل کمتر از مردان و زنان سالمند بیمه شده کمتری داریم، بنابراین میزان پشتیبانی و حمایت از آنها نیز کم است. از امروز باید بحث بیمهشدن زنان با جدیت بیشتری در دستور کار باشد، زیرا تعداد بیمه زنان خانوار بسیار محدود است. همچنین برای زنان بدون بیمه باید اقدامات حمایتی خاص صورت بگیرد، زیرا آنها از هیچ پشتوانه مالی برخوردار نیستند و نیازمند حداقلهای حمایتی از سوی دولت میباشند.
زنان سالمند اغلب افسردهتر از مردان
سالمندی زنان و مردان متفاوت است و مردان در دوره سالمندی مشارکت اجتماعی بالاتری نسبت به زنان دارند. علاوه براین مشکلات بالینی را نیز باید در زنان جدی گرفت، زیرا زنان سالمند در این سنین در دوران یائسگی قرار دارند و بسیاری از آنها دچار مشکلاتی مانند پوکیاستخوان، مشکلات مفصلی یا افسردگی هستند و این امر به افزایش خانهنشینی آنها در این سنین میانجامد. بنابراین جمعیت بالای زنان سالمند به معنای کاهش معنادار نشاط و شادمانی در جامعه سالمندان است. زنانی که علاوه بر مشکلات اقتصادی پیرامونی خود دچار مشکلات بالینی نیز هستند و مراقبت از آنها در این سنین معادلهای چند مجهولی خواهد شد.
امیر محمود حریرچی
سالمندان امکانات میخواهند
روز جهانی سالمند بهانهای است تا همگان دیدگاههای جامعه را نسبت به مشکلات و دغدغههای این قشر بشناسند. سالمندی نقطه آغاز ندارد. این در حالی است که سن تقویمی آغاز سالمندی ۶۰ سالگی تخمینزده شده است. این رقم گذاریها کاربردهای قانونی دارد. هرچند اگر پیری به عنوان ناتوانی و کهولت محسوب شود، میتوان با یک روش زندگی صحیح آن را به تاخیر انداخت و پیری دیررس داشت. همچنین فردی که روش زندگی مناسبی ندارد، پیری و ناتوانی را زودتر تجربه میکند. در درجه نخست باید به ضرب المثل عقل سالم در بدن سالم توجه کرد. وقتی عقل سالم باشد، طبیعتا وضعیت معیشت، پایگاه اجتماعی فرد نیز مناسب است. مشکلات سالمندان از سنین قبل از نوجوانی، جوانی و میانسالی آغاز میشود. این در حالی است که سالمندی با نقصان در عملکرد اندامهای بدن خود را نشان میدهد. از سوی دیگر بسیاری از مشکلات و بیماریهای سالمندان شامل فشار خون، دیابت، مشکلات مفاصل و استخوان و سکتههای قلبی و مغزی و بیماریهای قلبی و عروقی میشود. با بررسی روند این بیماریها باید دانست که آشکار شدن این بیماریها نیازمند صرف زمان است. برای مثال شاید فرد در ۷۰ سالگی سرطان ریه را تجربه کند، اما با بررسی الگوی زندگی او مشاهده میشود که در ۴۰ سال گذشته سیگار استعمال کرده است. در این وضعیت با یک فرد آسیب دیده از لحاظ جسمی و روانی مواجه هستیم. اغلب سالمندان اعضای خانواده خود را از دست داده و هزینههای گران برای درمان و معیشت آنها صرف میشود. از سوی دیگر سالمند به دلیل افزایش سن شغلش را هم از دست داده است. برای مثال فرد در سنین سالمندی بازنشسته شده و منابع مالی او نقصان پیدا میکند. همچنین به دلیل کهولت سن توانش برای کسب و کار کاهش یافته است. بروز این مسائل ما را با جمعیتی سالمند و دچار معضل مواجه میکند. در حالی که اگر تفکر جامعه به این شکل باشد که برای این افراد تفکر مناسب ایجاد کرده و سلامت این افراد حفظ شود، طبیعتا سالمندان نه تنها بار نیستند، بلکه آنها کمک کننده در روند امور در زمینههای مختلف هستند. در اولین اقدام باید از بعد فرهنگی مسائل سالمندان را در جامعه به شکل مناسب تغییر کند. برای مثال جامعه نباید به این باور باشد که سالمندی یعنی کهولت، بلکه این دوران زمان ثمردهی آنهاست. در حالی که همگان بر این باورند که سالمندان بعد از گذراندن یک سن باید در پارک بنشنند و بعد فقط در خانه حضور داشته باشند. این دیدگاههای غیرکارشناسانه شرایط را برای زندگی سالمندان دشوار میکند. برای مثال یک سالمند هر لباسی را نمیتوان بپوشد، در هر محفلی نمیتواند شرکت کند، هر اظهار نظری نمیتوانند کند، طبیعتا این طرز فکرها سالمند را به چرخه معیوب ناراحتیهای روحی و روانی دچار میکند.
مساله دیگر سالمندان در زمینه مشکلات بازنشسته است. هم اکنون با توجه به هزینهها و تورم و اینکه هزینه یک فرد سالمند بیشتر از یک فرد غیرسالمند است، عملا مستمری و پوشش بیمه سلامت برای این افراد پاسخگوی نیازهای واقعی نیست. از دیگر مشکلات سالمندان میتوان به مشکل تردد آنها اشاره کرد. سالمندان برای اینکه منزوی نشوند، باید وارد خیابان، پارک و … شوند. در حالی که اماکن عمومی در جامعه ما برای سالمندان مناسب نیست. همچنین امکانات رفاهی در مبلمان شهری برای سالمندان مناسب نیست. برای مثال اغلب آقایان سالمند از مشکلات ناشی از پروستات رنج میبرند. همچنین بسیاری از سالمندان به دیابت مبتلا هستند و مجبورند در طول زمانهای کوتاه از سرویس بهداشتی استفاده کنند. باید به این نکته اذعان کرد که سرویس بهداشتی مناسب و کافی در سطح شهر در دسترس آنها نیست.
مساله دیگر در زمینه سالمندان ایمنی این افراد است. اغلب اتفاقات و حوادث در داخل منازل برای سالمندان رخ میدهد، چون طراحی اکثر منازل برای حضور سالمندان مناسب نیست. برای مثال بسیاری از این افراد در حمام یا کف سرامیک لیز میخورند. همچنین در معرض سوختگی و … قرار میگیرند.
*جامعه شناس
