«تاب‌آوری سیاسی»؛ پایه همبستگی ملی

تاب آوری سیاسی-سیاست‌ورزان و اصحاب سیاست می‌توانند با رعایت نکاتی اساسی، میزان تاب‌آوری سیاسی را ارتقا دهند. تاب‌آوری سیاسی مفهومی است که نیازمند تعریف دقیق است؛ چرا که همانند تاب‌آوری اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، در فضای عمومی کشور کاربرد گسترده‌ای یافته است. تاب‌آوری سیاسی به معنای نوعی تحمل و مقاومت در برابر تهاجم‌ها و فشارها و نیز تنظیم زبانی و عملی در حوزه سیاست است. در واقع، می‌توان آن را توانایی در مواجهه با رویدادهای سیاسی و اتخاذ تصمیمات درست در شرایط بحرانی دانست. همچنین اگر جامعه در ارتباط با مسائل سیاسی بتواند سعه‌صدر و مدارا داشته باشد، این امر نوعی تاب‌آوری سیاسی محسوب می‌شود؛ البته نه به معنای تسلیم سیاسی، بلکه به معنای فرصت دادن به حوزه سیاست تا بتواند بر مسائل موجود غلبه کند و تدبیر درستی اتخاذ نماید.
تاب‌آوری سیاسی یعنی جامعه و سیاست‌مداران در برابر هر اتفاق سیاسی از هم نپاشند. این مفهوم، نوعی ظرفیت‌سازی در برابر بحران‌های سیاسی است تا نظام سیاسی بتواند در مواجهه با فشارها، مسیر اصلاح و تصمیم‌گیری عقلانی را طی کند.
تاب آوری سیاسی-در این میان، تاب‌آوری سیاسی را می‌توان به تقویت همبستگی اجتماعی پیوند زد. یکی از مظاهر کاهش تاب‌آوری سیاسی، واکنش‌های سریع و غیرعقلانی در برابر رویدادهاست؛ واکنش‌هایی که گاه از حوزه عقلانیت و مدارا خارج شده و به تندروی یا خشونت می‌انجامد. این وضعیت در نهایت به کاهش میزان تاب‌آوری سیاسی و تضعیف ثبات اجتماعی منجر می‌شود.
برای حفظ و ارتقای تاب‌آوری سیاسی، به‌ویژه در شرایط کنونی که کشور در نوعی جنگ سیاسی قرار دارد، نیاز به کنش‌های عقلانی و خردمندانه وجود دارد. دامن نزدن به اختلافات، طرح صحیح مسائل سیاسی بدون ایجاد تنش، و مدیریت آگاهانه مطالبات سیاسی از جمله اقداماتی است که می‌تواند تاب‌آوری سیاسی را تقویت کند.
تاب‌آوری سیاسی همچنین به معنای بهینه کردن توان تغییرپذیری است؛ یعنی درجه و وزن مهمی از تاب‌آوری سیاسی، در توانایی انطباق با شرایط و وضعیت‌های مختلف نهفته است. این ویژگی به نظام سیاسی اجازه می‌دهد در برابر تحولات، شوک‌ها و تغییرات محیطی انعطاف لازم را داشته باشد.
در یکی از تعاریف ارائه‌شده، تاب‌آوری سیاسی توانایی یک سیستم یا حکومت برای جذب شوک‌ها، انطباق با تغییرات و بازسازی خود در برابر بحران‌ها عنوان شده است. بر این اساس، دستیابی به تاب‌آوری سیاسی در پیوند با تاب‌آوری اقتصادی قرار دارد و می‌تواند زمینه‌ساز ثبات پایدار در عرصه سیاست و اجتماع شود.
محمدرضا عرفان‌نژاد، استاد دانشگاه در گفتگو با آرمان‌ امروز راجع به اهمیت تاب‌آوری سیاسی گفت: «تاب‌آوری سیاسی مفهومی است که می‌تواند رفتار عقلانی و مدارا در جامعه را ارتقا دهد و باعث شود سیاست‌مداران و نهادهای سیاسی در مواجهه با بحران‌ها و فشارهای اجتماعی، تصمیمات بهتری اتخاذ کنند.»
وی افزود: «این مفهوم نه به معنای تسلیم سیاسی بلکه به معنای فرصت دادن به حوزه سیاست برای غلبه بر مشکلات و اتخاذ تدابیر مؤثر است. سیاست‌ورزان و احزاب می‌توانند با رعایت اصول عقلانیت، میزان تاب‌آوری سیاسی را در جامعه افزایش دهند.»
عرفان‌نژاد درباره ظرفیت تاب‌آوری سیاسی توضیح داد: «تاب‌آوری سیاسی شامل توانایی تحمل فشارها، واکنش‌های تهاجمی و انطباق با تغییرات است. جامعه‌ای که سعه‌صدر و مدارا داشته باشد، تاب‌آوری سیاسی بالاتری خواهد داشت و می‌تواند بهتر با تحولات روبه‌رو شود.»
این استاد دانشگاه همچنین تصریح کرد: «یکی از مشکلات کاهش تاب‌آوری سیاسی، واکنش‌های سریع و غیرعقلانی مردم است که گاهی با خشونت یا تندروی همراه می‌شوند. این واکنش‌ها باعث کاهش ثبات اجتماعی و سیاسی می‌شوند. مدیریت خردمندانه مسائل سیاسی و توجه به مطالبات جامعه، نه تنها تاب‌آوری سیاسی را حفظ می‌کند بلکه آن را ارتقا می‌دهد.»
عرفان‌نژاد تاب‌آوری سیاسی را به توان تغییرپذیری و انطباق با شرایط مختلف مرتبط دانست و گفت: «درجه تاب‌آوری سیاسی یک جامعه یا نظام سیاسی به میزان توانایی آن برای جذب شوک‌ها، سازگاری با تغییرات و مدیریت بحران‌ها وابسته است. این تاب‌آوری، همسو با تاب‌آوری اقتصادی و اجتماعی، پایه ثبات و همبستگی جامعه را مستحکم می‌کند.»
وی در پایان بیان کرد: «تقویت تاب‌آوری سیاسی یکی از الزامات دوران کنونی است. حفظ سعه‌صدر، برخورد عقلانی با مسائل و مدیریت درست اختلافات سیاسی می‌تواند جامعه را در برابر بحران‌ها مقاوم کرده و مسیر تصمیم‌گیری‌های منطقی و خردمندانه را هموار سازد.»