به گزارش امید روز ، به نقل از خبرنگار ایلنا، گرایش کمتر مردم به خرید کتاب و مطالعه نسبت به کشورهای توسعه یافته، مساله کوچک و جزئی نیست؛ بلکه یکی از عوامل ضعف در فرهنگ عمومی بوده و مشکلات بسیاری را در جامعه ایجاد میکند. کشورهای درحال توسعه ارتقای فرهنگ عمومی و هویت ملی را اولویت نخست خود میدانند.
مشکلات اقتصادی و قطعی اینترنت موجب شده در حال حاضر انتشاراتیها با مشکلات بسیاری مواجه شوند و تابآوری برایشان دشوار شود. در این شرایط چاپ کتابهای ارزشمندی که کمک به ارتقای فرهنگ عمومی کند، بسیار دشوار است.
سید جمال هادیان زواره، مدیر انتشارات علمی و فرهنگی به خبرنگار ایلنا گفت: در کشور ما کتاب آخرین کالایی است که مورد توجه خانوادهها قرار میگیرد. این امر بسیار بدیهی است در کشوری که دچار مشکلات اقتصادی و فرهنگی فراوان است، اولویت نخست مردم معیشت، آموزش، حمل و نقل و پوشاک است و در آخر مسائل فرهنگی.
او افزود: این امر البته یک نقص بزرگ فرهنگی است؛ اگر ملتی با کتاب، مطالعه و دانش عمومی سروکار ندارد و نتواند فرهنگ عمومی خود را ارتقا دهد، در جاده توسعه متوقف شده و نمیتواند رو به جلو حرکت کند. باتوجه به شرایط، ما نیز در چنین وضعیتی گیر افتادهایم.
بدون مطالعه، فرهنگ عمومی تضعیف میشود
هادیان گفت: البته مساله تحصیلات آکادمیک با مطالعه عمومی متفاوت است؛ اگر مردم یک جامعه تحصیلات دانشگاهی داشته و مدارک عالی کسب کنند اما مطالعه نداشته باشند، فرهنگ عمومی که با آن زندگی کرده و در طول زندگی با آن تعامل داشته، ضعیف خواهد بود.
او افزود: متاسفانه مشکل فرهنگ عمومی پایین در کشور ما وجود دارد و متوجه این حقیقت نیستیم که کاهش سطح فرهنگ عمومی موجب میشود اقتصاد ما فلج شود، مسائل اجتماعی دچار خلل شده و توسعه متوقف شود.
اقتصاد، اولویت کشورهای درحال توسعه نیست
مدیر انتشارات علمی و فرهنگی با تاکید بر این امر که کشورهای درحال توسعه هرگز مسائل اقتصادی را در اولویت نخست قرار نمیدهند، بیان کرد: زمانی که چشمانداز توسعه در کشورهای درحال توسعه را بنگرید، از اینکه مسائل اقتصادی را در رأس راهبردهای توسعه قرار ندادهاند، تعجب میکنید.
او افزود: کشورهای درحال توسعه مانند کشورهای عربی، کشورهای حاشیه خلیج فارس، کشورهای آسیای دور، مصر، سنگاپور نخستین اولویت خود را برای توسعه تقویت فرهنگ و هویت ملی قرار دادهاند. اولویت دوم اصلاح نظام آموزشی مبتنی بر نیازهای جامعه، سومین اولویت مراقبت از محیط زیست ، چهارم تعامل با جهان – روابط گردشگری، ارتقای روابط با دیگر کشورها – و سپس ثروتهای مالی و سرمایهگذاری است.
هادیان گفت: اقتصاد مهمتر از فرهنگ عمومی، هویت ملی، آموزش و … نیست. ما در مسیر توسعه اشتباه بزرگی مرتکب شدیم؛ مسیر توسعه را معکوس کردیم. مثلا چشمانداز ۱۴۰۴ را توسعه اقتصادی، صنعتی و پتروشیمی و مواردی از این قبیل قرار دادیم. این در حالیاست که اگر کشوری در زمینه فرهنگ دچار خلل شود، اقتصاد آن نیز آسیب خواهد دید.
او افزود: مسائلی مانند احتکار، اختلاس، رانت و بیتوجهی به حلال و حرام بر اثر مشکلات و ضعف فرهنگی ایجاد خواهد شد. بنابراین فرهنگ ضعیف، اقتصاد را نیز مختل میکند.
هادیان گفت: فرهنگ مطالعه کم موجب میشود فرهنگ عمومی تنزل کند. متاسفانه به دلیل بیتوجهی به فرهنگ به ویژه فرهنگ مکتوب موجب شده ناشران و تولیدکنندگان محتوا در کشور ضعیفتر شوند و در انتشار آثار فاخری که برجامعه تأثیر گذارند، ناتوان باشند. اکنون وضعیت صنعت نشر به بدترین شرایط رسیده است؛ هزینههای تولید کتاب به حدی افزایش یافته که ناشران نمیتوانند کتاب ارزشمند وارد بازار کنند و از سویی دیگر مخاطبان و خوانندگان قدرت خرید کتاب را ندارند.
او درباره عدم امکان تابآوری ناشران نوپا بیان کرد: ناشران نوپا که تعداد اندکی کتاب چاپ کردهاند، با شرایط کنونی به زودی از گردونه خارج خواهند شد. از سویی دیگر بسیاری از ناشران دولتی و وابسته به نهادهای حکومتی علاوه بر هزینههای رایج انتشاراتیها، مخارج دیگری نیز دارند، که این مخارج از سوی نهادهای دولتی حامی بر آنها تحمیل میشود.
ایجاد کنسرسیومی برای ناشران
هادیان در پاسخ به این پرسش که در این شرایط چه باید کرد، بیان کرد: در این شرایط تنها راه بقای ناشران این است که کنسرسیوم ایجاد کنند و به صورت مشارکتی بخشهایی از هزینه انتشار آثار را برعهده بگیرند، تعامل کنند و آثار جدیدی را به بازار عرضه کنند.
او افزود: انتشارات علمی و فرهنگی یک انتشارات ۷۱ ساله است که بیش از ۴ هزار عنوان کتاب در حوزههای مختلف به ویژه در زمینه تاریخ، ادبیات، فلسفه ایرانی و جهانی منتشر کرده است. در چند دهه گذشته این انتشاراتی که به دلایل مختلف وارد ساحت دولت شده، دچار رکود و سقوط شده اما این درخت تنومند هنوز جوانههایی دارد و خشکیده نشده است.
هادیان گفت: از بهمن ماه سال ۱۴۰۳ که تیم مدیریتی جدید مستقر شده، تلاشهایی برای مولدسازی، افزایش تولید و کاهش هزینهها آغاز شده و از ابتدای بهمن، باوجود تمامی مشکلات اقتصادی مانند هزینه بالای خدمات چاپ، انتشارات علمی و فرهنگی روزانه یک کتاب چاپ و در بازار توزیع میکند و این روند تا زمان نمایشگاه بینالمللی کتاب ادامه دارد.
او افزود: ۹۰ درصد از این کتابها تجدید چاپ و ۱۰ درصد کتابهای چاپ نخست هستند. بیش از ۱۰۰ عنوان کتاب تا آغاز به کار نمایشگاه بینالمللی کتاب روانه بازار خواهیم کرد که ۹۰ اثر آن کتابهای نایاب و کمیاب هستند.
هادیان درباره دستیار هوش مصنوعی آریو، بیان کرد: با قطعی اینترنت، هوش مصنوعی آریو نیز با مشکلاتی مواجه شده است. ما ابتکاری داشتیم به نام آریو، دستیار هوش مصنوعی کتاب که در زمینه کتابهای انتشارات علمی و فرهنگی میتواند مشاوره داده و مخاطبان را راهنمایی کند.
او افزود: این دستیار هوش مصنوعی قرار است در آیندهای نزدیک به عنوان کسب و کار مجزا از انتشارات علمی و فرهنگی بستری را فراهم کند تا تمامی ناشران، کتابفروشیها، کتابخانهها بتوانند اطلاعات کتابهای خود را در آن وارد کنند. آریو نیز کتابها را معرفی و مخاطبان را به سوی درگاههای فروش هدایت خواهد کرد.
مدیر انتشارات علمی و فرهنگی گفت: این دستیار هوش مصنوعی میتواند بازار نشر را متحول کند. در نمایشگاه کتاب نیز آریو، دستیار نجیب معرفی و فروش کتاب به مخاطبان خواهد بود. این دستیار به راحتی کتابهای دلخواه و مدنظر مخاطبان را به آنها معرفی میکند. درحال حاضر هرکتابی که چاپ شود، آریو نیز اطلاعات آن را دارد. اکنون دادههای مرتبط با هزار جلد کتاب انتشارات علمی فرهنگی در آن موجود است.
او با اشاره به کاهش چشمگیر فروش در شرایط فعلی بیان کرد: با قطع اینترنت تقریبا تمامی کسب و کارها دچار اختلال شدند. برای معرفی کتاب و هوش مصنوعی آریو در شرایط فعلی به بنبست خوردهایم. امیدواریم با رفع مسدودیت اینترنت، بتوانیم در فضای مجازی کتابهای تازه منتشر شده را معرفی کنیم تا بعد از چنددهه رکود، انتشارات علمی و فرهنگی مجددا رواج یابد.
دوباره جان گرفتیم
هادیان گفت: از سال گذشته شعار ما این است؛ دوباره جان گرفتیم. انتشارات علمی و فرهنگی از رمق افتاده بود، اکنون مجددا جان تازهای گرفته است.
او افزود: طی هفتههای گذشته میزان فروش ما به طرز قابل توجهی کاهش یافته است؛ به طوریکه میزان فروش در هفته گذشته به یک ششم متوسط فروش این انتشاراتی کاهش یافته است؛ کتابفروشیها در چند هفته گذشته تعطیل بودند، توزیعکنندگان سفارش نمیدادند و مشتریان نیز کتاب نمیخریدند. با اینهمه یک ناشر باید برای شرایط بحرانی آماده باشد.
هادیان گفت: تلاش میکنیم حتی با وجود شرایط نابسامان فعلی، آثاری را از آرشیو بیرون کشیده، بهینه سازی و ویرایش کرده و مجددا چاپ کنیم. تحت هیچ شرایطی ناامید نخواهیم شد چراکه در این صورت از گردونه خارج میشویم.
او افزود: انتشارات ما به چاپ رمانهای معروف از شرق و غرب دنیا شهره است. بهترین رمانهای روسی را از سال ۱۳۳۳ چاپ کرده و بهترین ترجمه از رمانهای ایتالیایی، انگلیسی و آمریکایی را روانه بازار کرده است. قصد دارم این نوید را بدهم که ۱۵ جلد از مشهورترین رمانهای روسی تا دو هفته آینده وارد بازار خواهند شد.
هادیان گفت: در گذشته رمانهای داخلی نیز منتشر میکردیم اما اکنون با کسی قرارداد نداریم. چند کتاب ویژه که چاپ نخست هستند را منتشر خواهیم کرد؛ یک کتاب تاثیر اکولوژی بر تاریخ است که یک نویسنده فرانسوی آنرا نگاشته و برای اولین بار در کشور کتابی با این موضوع به چاپ میرسد. این کتاب درباره تاثیرات اقلیم، آبوهوا و تحولات اقلیمی بر حکومتهای مختلف در طول تاریخ است.
او افزود: کتاب دیگر که سالها در بازار نبوده به نام پیکار صفین از شیخ مفید نیز پس از گذشت ۳۰ سال و تا نوروز امسال با ترجمه منوچهر اتابکی روانه بازار خواهد شد.
