به گزارش خبرنگار امید روز، باقر لاریجانی، در نشست خبری هفته ملی سلامت استخوان، با اشاره به نتایج مطالعات انجام‌شده در پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران، اظهار داشت: تنها حدود ۲۰ درصد جمعیت بالای ۵۰ سال کشور از وضعیت مناسب تراکم استخوان برخوردارند.
وی افزود: در جمعیت بالای ۶۵ سال، حدود ۶۲ درصد زنان به پوکی استخوان و ۳۳ درصد به کاهش تراکم استخوان مبتلا هستند. در مردان این گروه سنی نیز حدود ۶۲ درصد پوکی استخوان و ۱۸ تا ۲۰ درصد کاهش تراکم استخوان گزارش شده است.
لاریجانی با تأکید بر اینکه مهم‌ترین پیامد پوکی استخوان، افزایش خطر شکستگی است، گفت: بر اساس برآوردهای چند سال گذشته، روزانه حدود ۴۰۰ مورد شکستگی استخوان در کشور رخ می‌دهد و شمار شکستگی‌های جدید سالانه به حدود ۱۵۰ هزار مورد می‌رسد که بخشی از آنها با پوکی استخوان مرتبط هستند.
وی با اشاره به پیامدهای شکستگی لگن در سالمندان افزود: حدود ۲۰ درصد افراد دچار شکستگی لگن در بیمارستان با مخاطرات حیاتی مواجه می‌شوند و بسیاری از بازماندگان نیز ممکن است با محدودیت حرکتی و وابستگی به دیگران روبه‌رو شوند.
به گفته لاریجانی، خطر شکستگی مجدد پس از نخستین شکستگی می‌تواند دو تا سه برابر افزایش یابد. به همین منظور، برنامه شناسایی، مراقبت و پیگیری بیماران دچار شکستگی با همکاری وزارت بهداشت در چند دانشگاه علوم پزشکی و برخی بیمارستان‌های تهران در حال اجرا است.
رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم با هشدار نسبت به ضعف شناسایی و درمان بیماران تصریح کرد: حدود ۸۰ درصد مبتلایان از بیماری خود اطلاعی ندارند و از هر هزار فرد مبتلا، تنها حدود ۸۰ نفر درمان را آغاز می‌کنند.
وی افزود: نزدیک به نیمی از افرادی که درمان را شروع می‌کنند نیز پس از مدتی آن را رها می‌کنند؛ موضوعی که ضرورت آموزش، پیگیری مستمر و تقویت مراقبت‌های درمانی را نشان می‌دهد.
لاریجانی با تأکید بر اهمیت تشخیص زودهنگام اظهار داشت: بررسی سلامت استخوان، به‌ویژه در سنین حدود ۶۵ سالگی، حتی در افراد بدون علامت اهمیت دارد؛ با این حال، دستگاه‌های سنجش تراکم استخوان به‌صورت متوازن در کشور توزیع نشده‌اند و عمدتاً در شهرهای بزرگ و مراکز استان‌ها متمرکز هستند.
او درباره افزایش احتمال شکستگی مجدد تصریح کرد: پس از بروز اولین شکستگی، احتمال وقوع شکستگی بعدی به‌طور قابل توجهی افزایش می‌یابد و ممکن است دو تا سه برابر شود. بر این اساس، پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران طی همکاری مشترک با وزارت بهداشت، پیگیری وضعیت بیماران را آغاز کرده تا افرادی که با شکستگی به بیمارستان مراجعه می‌کنند، پس از درمان نیز تحت مراقبت قرار گیرند و از بروز شکستگی‌های بعدی در آنها پیشگیری شود.
رئیس پژوهشگاه غدد افزود:در حال حاضر، این برنامه در چند دانشگاه علوم‌پزشکی و برخی بیمارستان‌های تهران اجرا می‌شود. بیمارانی که با شکستگی به بیمارستان مراجعه می‌کنند، آموزش‌های لازم را دریافت می‌کنند و پرستاران نیز وضعیت آنها را به‌طور مستمر پیگیری می‌کنند.
رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران درباره آگاهی مردم از پوکی استخوان گفت: بسیاری از افرادی که در معرض شکستگی قرار دارند، از وضعیت استخوان‌های خود اطلاعی ندارند. بررسی‌ها نشان می‌دهد حدود ۸۰ درصد افراد مبتلا به پوکی استخوان از بیماری خود مطلع نیستند؛ به عبارت دیگر، حدود هشت نفر از هر ۱۰ فرد بالای ۵۰ سال مبتلا به پوکی استخوان از ابتلای خود آگاهی ندارند.
رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران درباره نقش رسانه‌ها در افزایش سواد سلامت گفت: رسانه‌ها باید توجه مردم را به سلامت استخوان، پیشگیری از تشدید پوکی استخوان و رعایت مراقبت‌ها ترغیب کنند.
او درباره روند درمان پوکی استخوان گفت: حدودا از هر هزار نفر مبتلا به پوکی استخوان ۸۰ نفر درمان خود را آغاز می‌کنند. از سوی دیگر، حتی در میان افرادی که درمان را آغاز می‌کنند، قطع درمان مسئله مهمی است؛ به‌طوری‌که تقریبا نیمی از افراد بالای ۵۰ سال که درمان را شروع می‌کنند، پس از مدتی آن را رها می‌کنند. این مشکل تنها مختص ایران نیست و در کشورهای دیگر نیز وجود دارد.
او درباره پیشرفت روش‌های تشخیص پوکی استخوان گفت: در حال حاضر، روش‌های محاسباتی و ابزارهای تشخیصی مختلفی در کشور و جهان در حال توسعه است که به کمک این روش‌ها با استفاده از اطلاعات افراد می‌توان خطر پوکی استخوان را ارزیابی کرد؛ برخی از این روش‌ها به دستگاه نیاز دارند و برخی نیز بدون استفاده از دستگاه قابل انجام هستند.
رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران با بیان اینکه تجهیزات تشخیص پوکی استخوان عمدتا در شهرهای بزرگ و مراکز استان‌ها متمرکز است، تصریح کرد: توزیع دستگاه‌های سنجش تراکم استخوان در کشور چندان منطقی نیست. بنابراین، در صورت ورود تجهیزات جدید، توزیع باید بر اساس نیاز مناطق و با برنامه‌ریزی مناسب‌تری انجام شود.
لاریجانی درباره سطح آگاهی مردم از پوکی استخوان، گفت: آگاهی عمومی درباره این بیماری در سطح متوسط و در برخی موارد ضعیف است. یکی از مشکلات نیز انتشار اطلاعات نادرست درباره راه‌های پیشگیری و درمان پوکی استخوان است؛ اطلاعاتی که به‌صورت پراکنده در رسانه‌ها و منابع مختلف منتشر می‌شود. همچنین برخی باورهای نادرست درباره مصرف کلسیم مانند این موضوع که مصرف کلسیم به‌طور کلی موجب ایجاد سنگ کلیه می‌شود، درست نیست.
رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران ادامه داد: کلسیم برای سلامت استخوان، به‌ویژه در سنین بالا، اهمیت زیادی دارد و افرادی که نمی‌خواهند از مکمل استفاده کنند، باید از طریق مواد غذایی نیاز خود را تأمین کنند. شیر و ماست از منابع کلسیم هستند و هر لیوان شیر حدود ۳۰۰ میلی‌گرم کلسیم دارد.
لاریجانی درباره توصیه‌های غیرعلمی در زمینه جایگزین کردن برخی مواد غذایی با منابع اصلی کلسیم توضیح داد: مصرف مواد غذایی مختلف به طور مثال عسل و سنجد می‌توانند در رژیم غذایی جایگاه خود را داشته باشد؛ اما اینکه بتوانند نیاز بدن به کلسیم را به‌طور کامل از این طریق تأمین کرد، موضوعی است که باید با شواهد علمی بررسی شود.
لاریجانی درباره درمان پوکی استخوان گفت: این تصور که پوکی استخوان اساساً درمان‌ناپذیر است، نادرست است. درمان‌های پایه، از جمله تأمین کلسیم و ویتامین D می‌توانند به برطرف کردن بخشی از نیازهای اساسی بدن کمک کنند. همچنین برای افرادی که دچار کاهش تراکم استخوان یا پوکی استخوان شده‌اند، درمان‌های دارویی مختلفی وجود دارد.
رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران درباره دسترسی به داروها در کشور گفت: خوشبختانه، بسیاری از داروهای مرتبط با درمان پوکی استخوان در داخل کشور تولید می‌شوند و امکان دسترسی به درمان‌های مورد نیاز بیماران وجود دارد. هزینه این داروها نیز در مقایسه با بسیاری از داروهای دیگر چندان بالا نیست.
وی درباره پوشش بیمه‌ای خدمات و داروهای پوکی استخوان گفت: داروهای متداول این بیماری تحت پوشش بیمه قرار دارند، اما این احتمال وجود دارد برخی داروها همچنان از پوشش بیمه‌ای برخوردار نباشند. همچنین خدمات سنجش تراکم استخوان برای برخی گروه‌ها تحت پوشش بیمه قرار دارد و این خدمات از طریق بیمه تأمین اجتماعی و خدمات درمانی ارائه می‌شود؛ با این حال، تمام مراکز خصوصی این پوشش را نمی‌پذیرند.
او در پاسخ به پرسشی درباره عوارض طولانی‌مدت کورتون اظهار کرد: استفاده طولانی‌مدت برخی داروها می‌توانند خطر پوکی استخوان و بروز مشکلات دیگر را افزایش دهند، اما این موضوع به معنای ضرورت قطع مصرف این داروها نیست. به طور مثال، برخی بیماران مبتلا به بیماری‌های روماتیسمی ناچار به استفاده از این داروها هستند و تصمیم‌گیری درباره مصرف آنها باید با نظر پزشک انجام شود. همچنین در مواردی که کورتون برای مدت طولانی تجویز می‌شود، می‌توان با تجویز داروهای مناسب از بروز پوکی استخوان پیشگیری کرد.
لاریجانی درباره پیشگیری از شکستگی گفت: اهمیت موضوع پیشگیری از زمین خوردن در سالمندان باید در کانون توجه قرار گیرد. شکننده‌تر شدن استخوان‌ها در سنین بالا سبب می‌شود که حتی زمین خوردن‌های ساده به شکستگی‌های جدی منجر شود. بر اساس این شرایط، ایمن‌سازی محیط خانه، توجه به شرایط محیط خارج از منزل و فراهم کردن حمایت‌های لازم برای سالمندان از جمله اقداماتی است که می‌تواند خطر زمین خوردن را کاهش دهد. همچنین انجام فعالیت بدنی و ورزش در سنین بالا برای حفظ سلامت استخوان‌ها و عضلات اهمیت دارد.
لاریجانی درباره پیامدهای مصرف فست‌فود بر سلامت استخوان گفت: نتایج مطالعات متعدد بین‌المللی نشان می‌دهد مصرف زیاد غذاهای فرآوری‌شده می‌تواند خطر پوکی استخوان را افزایش دهد. در مقابل، دریافت پروتئین کافی، مصرف لبنیات و موادغذایی حاوی کلسیم و ویتامین D و همچنین مصرف ماهی می‌تواند به تأمین نیازهای بدن کمک کند.
او درباره پیامدهای اعتیاد بر سلامت استخوان‌ها گفت: اعتیاد و مصرف هرگونه موادمخدر می‌تواند سلامت استخوان را تحت تأثیر قرار دهد. در مجموع، تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم، ورزش و پرهیز از اعتیاد از مهم‌ترین عوامل قابل اصلاح برای پیشگیری از پوکی استخوان به شمار می‌روند. مصرف زیاد فست‌فودها و نوشابه‌های قندی نیز از جمله عادت‌های غذایی نامناسبی هستند که می‌توانند بر سلامت استخوان اثر منفی بگذارد.
این مقام مسئول درباره درمان پوکی استخوان گفت: روش درمان بیماری به وضعیت بیمار و شدت بیماری بستگی دارد. افرادی که هنوز به مرحله پوکی استخوان نرسیده‌اند و با کاهش تراکم استخوان مواجه هستند، اصلاح تغذیه، دریافت کافی کلسیم و ویتامین D، ورزش و پرهیز از عوامل آسیب‌رسان می‌تواند به پیشگیری از پیشرفت بیماری کمک کند. بیمارانی که به پوکی استخوان مبتلا شده‌اند، شدت بیماری و سابقه شکستگی در انتخاب روش درمان اهمیت دارد.
او درباره دسترسی به داروها گفت: داروهای خوراکی و تزریقی برای درمان پوکی استخوان در کشور در دسترس است و بخشی از این داروها نیز تولید داخل هستند.
لاریجانی با بیان اینکه آمورش تغذیه صحیح باید از سنین پایین شروع شود، گفت: دریافت کافی کلسیم و ویتامین D در دوران پیش از بلوغ و بلوغ برای بهبود کیفیت استخوان اهمیت دارد. قرار گرفتن متعادل در معرض نور خورشید نیز به ساخت ویتامین D در بدن کمک می‌کند. در این زمینه، حدود ۱۵ دقیقه قرار گرفتن دست‌ها و صورت در معرض نور خورشید، با رعایت احتیاط‌های لازم و پرهیز از ساعات اوج تابش در کانون توجه قرار گیرد.
وی در پایان گفت: مصرف بیش از اندازه ویتامین D نیز می‌تواند برای بدن مشکل‌ساز باشد و دریافت این ویتامین باید متناسب با سن و نیاز فرد انجام شود.
*غربالگری زنان بالای ۵۰ سال
فاطمه حاجی ولی‌زاده ، رئیس اداره سلامت عضلانی‌اسکلتی وزارت بهداشت، با بیان اینکه پوکی استخوان اغلب بدون علائم مشخص پیشرفت می‌کند، اظهار کرد: با توجه به افزایش جمعیت سالمند کشور، شمار افراد در معرض این بیماری نیز افزایش می‌یابد و لازم است برنامه‌های آموزشی و پیشگیرانه متناسب با این روند توسعه پیدا کند.
وی افزود: بر اساس آمار ارائه‌شده، تنها حدود ۱۰ درصد مردم در مراکز جامع سلامت درباره پوکی استخوان و عوارض آن آموزش دیده‌اند. پایین بودن آگاهی عمومی، وجود باورهای نادرست و جدی نگرفتن بیماری پس از تشخیص، از جمله موانعی است که پیشگیری و کنترل پوکی استخوان را با مشکل مواجه می‌کند.
رئیس اداره سلامت عضلانی‌اسکلتی وزارت بهداشت با تشریح اقدامات این وزارتخانه برای شناسایی افراد در معرض خطر، گفت: برنامه غربالگری و پیشگیری از شکستگی‌های ناشی از پوکی استخوان در پنج دانشگاه علوم پزشکی کشور اجرا می‌شود.
به گفته وی، در چارچوب این برنامه، زنان بالای ۵۰ سال بر اساس عوامل خطر و با استفاده از ابزارهای غربالگری و پرسش‌نامه‌ها ارزیابی می‌شوند و افراد پرخطر برای بررسی و دریافت خدمات درمانی به پزشک خانواده ارجاع داده خواهند شد.
این مقام مسئول همچنین از آماده‌سازی پروتکل‌های درمان پوکی استخوان برای پزشکان خانواده با همکاری مراکز پژوهشی خبر داد و گفت این دستورالعمل‌ها قرار است به‌صورت رسمی منتشر شوند.
ولی‌زاده با تأکید بر لزوم پیگیری وضعیت استخوان بیماران پس از شکستگی اظهار کرد: در برخی موارد، پس از درمان شکستگی، علت زمینه‌ای آن بررسی نمی‌شود؛ درحالی‌که شکستگی بر اثر ضربه خفیف یا بدون ضربه قابل‌توجه می‌تواند نشانه ضعف استخوان و احتمال ابتلا به پوکی استخوان باشد.
وی افزود: تدوین پروتکل‌های تخصصی برای مراقبت از این بیماران و توسعه مراکز پیگیری شکستگی در دستور کار قرار دارد، اما تعداد مراکز موجود هنوز پاسخگوی نیاز کشور نیست. گسترش این خدمات می‌تواند به شناسایی بیماران در معرض خطر و پیشگیری از شکستگی‌های بعدی کمک کند.
رئیس اداره سلامت عضلانی‌اسکلتی وزارت بهداشت با اشاره به آسیب‌پذیری بیشتر زنان در برابر این بیماری گفت: پوکی استخوان معمولاً در زنان زودتر از مردان بروز می‌کند و زنان بالای ۵۰ سال از گروه‌های در معرض خطر محسوب می‌شوند. شکستگی‌های ناشی از این بیماری ممکن است به محدودیت حرکتی و ناتوانی طولانی‌مدت منجر شوند.
ولی‌زاده با اشاره به برنامه‌های هفته ملی سلامت استخوان، گفت: از سال ۱۳۹۷، برنامه‌های این مناسبت از یک روز به یک هفته افزایش یافته است و معاونت بهداشت وزارت بهداشت با همکاری مراکز علمی و پژوهشی در تلاش است یافته‌های علمی را به آموزش‌های قابل استفاده برای مردم تبدیل کند.
وی در پایان، ارتقای سواد سلامت، تقویت نقش رسانه‌ها و همکاری بیمه‌ها و بخش‌های مختلف نظام سلامت را از الزامات توسعه خدمات پیشگیری، تشخیص و درمان پوکی استخوان دانست.
