احیای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد با توافق ایران وعمان درباره تنگه هرمز

دو طرف همچنین آخرین تحولات منطقه‌ای را بررسی کردند و به‌ویژه بر اهمیت دیپلماسی به‌عنوان ابزاری مؤثر برای کاهش تنش و تقویت امنیت و ثبات در منطقه تأکید ورزیدند.
امری که نشان می دهد عملا روسیه نیز وارد میدان بررسی تحولات خاورمیانه شده و به خوبی یا بدی در حال تلاش برای نقش آفرینی است.
با این وجود، وزارت امور خارجه قطر در بیانیه‌ای اعلام کرد که نخست‌وزیر و وزیر خارجه این کشور بر لزوم پایبندی همه طرف‌ها به گفت‌وگو و دیپلماسی و اجرای دقیق مفاد یادداشت تفاهم میان ایالات متحده و ایران تأکید کرده است.
از جمله این مفاد، تضمین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز است که برای حفظ امنیت منطقه و تثبیت دستاوردهای حاصل‌شده حیاتی به شمار می‌رود.
شیخ محمد بن عبدالرحمن بار دیگر حمایت کامل دولت قطر از تلاش‌های معطوف به کاهش تنش و دستیابی به توافقی جامع را اعلام کرد که بتواند صلحی پایدار در منطقه برقرار سازد.
سخنگوی وزارت خارجه قطر، ماجد الانصاری، نیز در همین راستا تأیید کرد که تلاش‌ها با طرف‌های مختلف برای کاهش تنش در منطقه همچنان ادامه دارد. وی افزود که تمرکز کنونی دوحه بر کاهش تنش، بازگشایی تنگه هرمز و پیشبرد مسیر دیپلماتیک است. الانصاری تصریح کرد که تاکنون هیچ توافق نهایی حاصل نشده و آنچه در شرایط کنونی اهمیت دارد، بازگشت به مسیر دیپلماسی و اجتناب از هرگونه اقدام تنش‌زا است.
این اظهارات نشان‌دهنده نقش فعال قطر به‌عنوان یکی دیگر از بازیگران میانجی در بحران‌های منطقه‌ای است.
در همین ارتباط، یک منبع بلندپایه ایرانی اعلام کرد که تهران و مسقط درباره یک طرح موقت برای ازسرگیری تردد دریایی در تنگه هرمز گفت‌وگو می‌کنند.
بر اساس این پیشنهاد، کنترل کامل بر کشتیرانی مسیر ورودی به ایران به تهران واگذار می‌شود و عمان مسئولیت هماهنگی ترافیک خروجی را پس از اطلاع‌رسانی به ایران بر عهده خواهد داشت.
این منبع تأکید کرده که چنین طرحی به ایران امکان نظارت کامل بر تمامی حرکت‌های شناورها و همچنین قابلیت مداخله در مواقع ضروری را می‌دهد.
به نظر می‌رسد ایران تمایلی به پذیرش گزینه‌های دیگری که کنترل کامل را از دستش خارج کند، نداشته باشد. این مذاکرات نشان‌دهنده پیچیدگی‌های موجود در مدیریت یکی از مهم‌ترین آبراهه‌های بین‌المللی است که هرگونه اختلال در آن می‌تواند پیامدهای اقتصادی گسترده‌ای برای جهان به همراه داشته باشد. از سوی دیگر، دیپلماسی منطقه‌ای ابعاد دیگری نیز به خود گرفته است. وزیر امور خارجه پاکستان در تماس تلفنی با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، از وی خواست در اولین فرصت ممکن به اسلام‌آباد سفر کند.
همزمان، ایاز صادق، رئیس مجلس ملی پاکستان، از محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران و رئیس هیئت مذاکره‌کننده ایرانی، دعوت کرده است تا در هفته جاری به پاکستان سفر کند.
یک منبع دولتی این موضوع را به خبرگزاری آناتولی اعلام کرده است. هنوز مشخص نیست که پاسخ مقام‌های ایرانی به این دعوت‌ها چه بوده یا این دیدارها در چه زمانی برگزار خواهد شد.
با این حال، منابع آگاه به خبرگزاری ها گفته‌اند که میانجیگران پاکستانی و قطری در حال تلاش برای تعیین زمان و محل برگزاری دیداری میان طرف‌های درگیر هستند.
اسلام‌آباد پیش‌تر نقش مهمی در دستیابی به آتش‌بس شکننده میان طرف‌ها در ماه آوریل و همچنین امضای یادداشت تفاهم در ماه ژوئن ایفا کرده بود. این سابقه باعث شده پاکستان به‌عنوان یکی از بازیگران قابل اعتماد در میانجیگری‌های منطقه‌ای مطرح باشد.
گفت‌وگوی وزرای خارجه قطر و روسیه در چنین فضایی معنا پیدا می‌کند. روسیه به‌عنوان یک قدرت بین‌المللی و عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل، همواره در ظاهر بر حل‌وفصل اختلافات از طریق مذاکره تأکید داشته و قطر نیز با بهره‌گیری از روابط گسترده خود با بازیگران مختلف منطقه، تلاش کرده فضای گفت‌وگو را زنده نگه دارد.
تأکید مشترک دو کشور بر دیپلماسی و کاهش تنش، می‌تواند به تقویت ابتکارات میانجیگرانه کمک کند.
در مجموع، مجموعه این تحولات نشان می‌دهد که بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی به این نتیجه رسیده‌اند که تداوم تنش‌ها به نفع هیچ‌یک از طرف‌ها نیست.
بازگشایی کامل تنگه هرمز، تضمین آزادی کشتیرانی و بازگشت به میز مذاکره، از جمله محورهای اصلی تلاش‌های جاری است. قطر با حفظ تماس‌های مستمر با روسیه و سایر طرف‌ها، و پاکستان با دعوت از مقامات ایرانی، در حال ایجاد فضای لازم برای پیشبرد این مسیر هستند.
موفقیت این تلاش‌ها نیازمند اراده سیاسی جدی همه طرف‌ها و پایبندی به توافقات پیشین است. تنها از این طریق می‌توان امیدوار بود که امنیت و ثبات پایدار در منطقه برقرار شود و دستاوردهای دیپلماتیک حفظ گردد./آرمان امروز